Одоогоос таван жилийн тэртээ буюу 2006 онд “Америкийн Колорадо мужийн Денвер хотноо нэг л   сэтгэл санаа, нэг л зорилгоор нэгдсэн хөлбөмбөгт  дуртай , спортод элгэмсү хэсэг монгол залуус “Алтан бөмбөг” клубыг байгууллаа” гэсэн товчхоон даруухан мэдээг “Таван цагариг” сонин руугаа “шидэж” байсан цаг саяхан л мэт. Монгол Улсын шигшээ багт тоглож явсан , Б.Баярсайхан, Г.Алтан-Илд агсан, Ц.Энхтөр, Ч.Алтантогос нарын хөлбөмбөгийн спортын дөрвөн шилдэг мастер энэ клубыг үүсгэн байгуулсныг дуулаад мөн ч хүчирхэг баг бүрдэж дээ гэж дотроо бодож явсансан.

Тэр үед хэдхэн сарын дараа энэ л багийн нэгэн гишүүн болоод ногоон талбайд эрхэм нөхөдтэйгөө хамтдаа тоглож явах юм хэмээн яахан төсөөлөх билээ.

2006 оны тавдугаар сарын сүүлчээр Дэнвер хотноо Америкт ажиллаж ,сурч , амьдардаг Монголчуудын хөлбөмбөгийн анхдугаар аварга шалгаруулах зохиогдох зар түглээ. “Вашингтон Ди Си, Чикаго хотуудаас баг ирнэ. Чи наанаасаа нэг баг бүрдүүлээд ирвэл тун сайнсан” гэж нөгөө дөрөв маань надад захина. Миний бие тэр үед Сан Франциско хотноо буюу Бэй Аэриад амьдарч байсан бөгөөд бас ч гэж өөрийн суугуул хотоосоо баг “босгоод” очихийг хэрэндээ л хүсч байв. Урьд өмнө нь Монголд байхад хөлбөмбөг тоглож байсныг нь гадарлах ганц нэг залууст хэдүүлээ нэг баг босгоод Дэнвер явах уу гэхэд үл итгэсэн, бас гайхсан маягаар хүлээн авч, зарим нэг нь зардал даах юм уу ухааны юм ярьсан тул нөхдийн даалгаварыг биелүүлэх хөг өнгөрсөн билээ. Гэвч ямар ч байсан баггүй ч хамаагүй очиж, анхны тэмцээнийг сурвалжлах, бас ч үгүй аль нэг багт нь “зай гарвал” орчих санаатай муу пүүзээ цүнхлээд, аян замд дөрөө, спортын талаар яриа нийлдэг “Замдаан”-ы Д.Цэрэндоржийг хань татаад , “Замдаан”-аас зүгээр ч үгүй нэг тусгай шагнал гаргуулчихсан, өөрийн сониноос бас нэгийг бэлдээд Дэнвер руу Бэй Аэриагаас хоюулаа гараад туучихлаа.

Анхны тэр тэмцээнд Дэнверээс хоёр баг, мөн Вашингтон Ди Си-ээс “Монгол морьд”, Чикагогоос “Аргамаг” багууд очиж байсан юм. Тэмцээнд оролцох багууд жигдрээд, олон жил уулзаагүй ногоон талбайд хамт тоглож явсан, бас өрсөлдөж явсан олон андуудтайгаа уулзаад сэтгэл хөдөлж байна гэж жигтэйхээн. Ди Си-ээс манай шилдэг мастеруудын нэг , миний унаган багшийн хүү С.Эрдэнэбат маань “Монгол морьд”багаа ахлаад ирж. Тэдний баг хөлбөмбөгийн Амараа, Рэнцэнсамбуу, Эрдэнэмөнх,  волейболын Чука, хэл шинжлэлийн доктор Саруул-Эрдэнэ гээд бас “хатуу самар” ажээ. Чикагогийн “Аргамаг” багт  “Алдар”-ын идэрчүүдэд хамт тоглож байсан Амгаа, Жачин, бас манай “хар” Амка нар маань хүрээд ирж. Дэнверийн хоёрдугаар багт гэхэд л Бостоноос ирсэн хөлбөмбөгийн мастер, “Оюутны” Баатар, Монгол Улсын гавьяат тамирчин “Баавгай”   хэмээх “Том” Сүхбат гарьд, теннисийн Ууганаа , хоккейн Эрка гээд л бас эвгүй баг бүрдэж.

 За “Алтан бөмбөг”-ийг бол ярих юм алгаа. Дээр дурьдсан Монгол Улсын шигшээ багт тоглож явсан дөрвөн мастераас гадна , улсын аварга болж байсан Сэлэнгийн Мягаа, жүдогийн “дух” Лхагваа, Банди, хөлбөмбөгийн зэрэгтэй тамирчид болох Соко, Өлзий , за тэгээд Ганбаа, Бааска гээд бүгд л тоглодог “гарууд” байнаа. Эднийх ч үнэхээр хүчирхэг баг юм, гарцаагүй аварга болох байх гэж бодож амжив.    

Тоглох далд санаатай ч ирснээ бараг мартчихаж.  Сайхан сурвалжлага хийгээд, найзуудтайгаа хоёр хоног  ярьж хөөрөөд буцна даа гэсэн бодолтой зогсож байтал “Алтан бөмбөг”-ийн Баяраа, Тогосоо хоёр маань ирээд “Юугаа хийгээд байгаан бэ. Бие халаалтаа хий. Манайх одоо тоглоно” гэлээ. Баяраа өөрийн 8 дугаартай тоглолтын хувцасаа өгөөд “Би хаалган дээр зогсоно. Чи үүнийг өмс” гэлээ. Баяраагийн өгсөн хувцсыг өмсөөд , бие халаалт хийж байх зуур Төрөө маань ирээд “Дунд тоглоод надад ганц хоёр гоё паас хаяадахаарай” гэснээр “Алтан бөмбөг” багийн гишүүн болж, энэ сайхан хамт олны “халуун ам бүлд” багтсандаа одоо ч сэтгэл хангалуун явдаг билээ. Тэр анхны тэмцээнд манай “Алтан бөмбөг” баг маань түрүүлж аваргын алтан медаль хүртсэн. Багийн ахлагч Г.Алтан-Илд агсан маань тэр үед хүнд өвчин тусаад бие нь их тааруу байсан ч шийдвэрлэх тоглолтод оролцож, гайхалтай тоглон ялалтын гоолыг оруулж байсан нь нүднээ илхэн. 

Тэр тэмцээнийг Дэнверийнхэн , “Алтан бөмбөг” –ийнхөн маань маш сайхан зохион явуулсан юм. Гараа сайн бол бариа сайн гэдгээр тэр  сайхан эхлэлийг тавьсан, тийм сайхан түүхийг эхлүүлсэн болохоор жилээс жилд Америкийн Монголчуудын хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн улам өргөн, улам сайн зохион байгуулалттай болж ирсэн. Энэ бүхэнд “Алтан бөмбөг” –ийнхний жинтэй хувь нэмэр их бий.

Тэр өвөлдөө би Чикаго хот руу шилжин тэнд амьдрах болов. Дараа жилийн тэмцээн Чикагод зохиогдох байсан. Чикагод ирснийг дуулаад Амгаа, Амка хоёр маань энд амьдарч байгаа юм чинь чи “Аргамаг”-т тоглоно биз дээ гэж “үүрэгдэнэ”. Би ч тодорхой хариу хэлж чадахгүй ээ. Бостоноос Баатар мастер утас цохиж “ Энэ жил найз нь “Мон Юнайтед “ гээд шинэ баг байгуулж байгаа. Англиас Буман-Учрал ирнэ. Хотоос нь баг гардаггүй хүмүүс манай багт тоглох юм. Чи Сангийнх ш дээ. Тэгэхээр манай багт тоглоход болно” гэж “загнах”. Ингээд л бөөн бодол болж байтал Дэнвэрийн хэд маань ярьж таагүй мэдээ дуулгах нь тэр. Манай “Алтан бөмбөг”ийн ахлагч Илд маань ид залуу насандаа аймшигт өвчний улмаас хорвоог орхижээ. Бид нар энэ жил “Илдийнхээ төлөө тоглоно шүү!  Бэлтгэлээ сайн хийгээрэй! “ гэлээ. Үүнээс хойш удалгүй Тогос маань ч Монгол руугаа буцаж. Эргэлт буцалтгүй “Алтан бөмбөгтөө” тоглохоор шийдэж, Амгаа, Амка, Баатар нартаа учир байдлаа хэллээ. Ид сайхан эрч хүчтэй дөрвөн мастертай байхад нь нэмэргүй шахам явж ,  алтан медаль авчихаад нэг нь хорвоог орхиж, нэг нь эх нутагтаа буцсан үед нь “Алтан бөмбөг-өө орхиод өөр багт тоглох сэтгэл яахан байх билээ. Надаар ч тэд дутахгүй л дээ, харин би тэднээр дутна гэдгээ сайн мэдэж байлаа. Ингээд “Чикаго-2007” тэмцээнд “Алтан бөмбөг”-ийн бүрэлдэхүүнд хоёр дахь жилээ тоглолоо. Өнгөрсөн жил тоглосон анхны багийн бүрэлдэхүүн нилээн өөрчлөгдсөн байна. Энхтөр маань багийн ахлагчийн үүргийг гүйцэтгэж, шинээр Уугаа, Санжаа , Төөгөө, Санжаа нарын залуус, Отгоо, Жагаа нарын хашир тоглогчид үндсэн багт орж иржээ. Жилийн дотор Уугаагийн ур чадвар, хурд маш их өсчээ. “Мятрашгүй Жулиа” гэдэг шиг манай Отгоогийн асар их мятрашгүй хүчин зүтгэл, Жагаагийн хийгүй тоглолт, Мягаа, Соко нарын ухаалаг холболт, уран дамжуулалтууд, Бандийн маань тамирчин хүний тэсвэр тэвчээр, Санжаагийн нягт нямбай “немец” зан, Баяраагийн маань “залуу насандаа” дахиад очсон уран гоё хаалтууд, ур чадвар нь, багийн бусад гишүүдийн сэтгэл зүтгэл бүгд нэгэн цул болоод энэ багийг ахиад хүчирхэг болгож, аваргын төлөө тоглолтод дахин төвөггүй шалгаран үлдсээн.

Алтан медалийн төлөө манайхан гол өрсөлдөгч Ди Си-ийн “Монгол морьд”-той хоёр дахь жилээ дараалан финалд үлдэн тоглосон. Үндсэн цагт тэнцээд, нэмэлт цаг дуусахад хэдхэн хором үлдээд байхад “Монгол морьд” алтан гоол оруулж аварга болж, бид мөнгөн медальтайгаа эвлэрэхээс өөр аргагүй болж байлаа. Хэрэв хэдхэн хором тэсээд “пенальти”-аар хожлыг шийдвэрлэсэн бол хаалгандаа Баяраа гэсэн “цоожтой” манай баг ялах байсанд би огтхонч эргэлзэж байгаагүй билээ.

2008 онд аваргын тэмцээн Вашингтон Ди Си хотноо болсон. Энэ жил Төрөө маань Монгол буцаж, анхны дөрвөн мастераас Баяраа л багтаа үлджээ. Багийн ахлагчийн тууз зүй ёсоор Мягаад шилжэж. Манайх ардаа Сайханаа, Эрка гээд “ихэр цамхаг”  шиг хоёр сайхан хамгаалагч залуутай болж. Уугаа багийн гол довтлогч болж, Ундрал урд гүйж, Банди, Санжаа, Отгоо, Жагаа нар ар талаа дааж, Бааска, Мооноо  нар төвд Мягаа, Соко нартай хоршин бас л сайн баг болжээ. Мягаа “жанжин” талбай дээр цэргүүдээ командалж, Баяраа захирал “Барбарос” төлөвлөгөөг нь боловсруулсан манай баг маань энэ жил хүрэл медаль хүртсээн.

Ийнхүү Дэнверийн “Алтан бөмбөг” багт “цэргийн” гурван жил алба хааж дуусгасан түүхтэй. Түүнээс хойш суугуул Сан Францискодоо ирж, багийн нөхдийн захиас, бас ч өөрийн хүсэлдээ захирагдан Бэй Аэриагаас анхны багаа бүрдүүлэн “Дэнвер -2009” тэмцээнд орж байлаа. Энэ бүхэнд “Алтан бөмбөг” багийн нөхдийн маань үзүүлсэн нөлөө тун их.  Тэр үеээс эхлээд “ногоон талбайд” өрсөлдөгч болон таарсан удаа олон ч үргэлж ид “манайхан” гэсэн сэтгэл шингээстэй явдаг шүү, “Алтан бөмбөг”-ийнхөөн.

“Алтан бөмбөг”-ийнхөн маань зөвхөн алаг бөмбөг л хөөхөөрөө найзалдаг улс биш ээ. Жаргал зовлонгоо хамтдаа хуваалцдаг, аялалд дөрөөгөө нийлүүлдэг, ах захаа дээдэлдэг, дүү нараа халамжилдаг, дуулбал дуу нэг, дугтарвал хүч нэг, ийм л сайхан хамт олон, халуун ам бүл.

Энэ сайхан хамт олныг бүрдүүлэхэд  харамгүй сэтгэлээ зориулсан, хөлс хүчээ урсгасан үүсгэн байгуулагч, тус клубын ерөнхийлөгч спортын мастер Б.Баярсайхан , спортын мастер Ц.Энхтөр, спортын мастер Ч.Алтантогос, багийн ахлагч С.Мягмарсүрэн нартаа гүн талархал илэрхийлмү. Тус багийн анхны ахлагч, спортын мастер Г.Алтан-Илд агсны гэгээн дурсгалд сөгдөн мөргөмү. Энэ он жилүүдэд тус багийн бүрэлдэхүүнд тоглож явсан бүх л найз нөхөд, дүү нартаа баярын мэнд хүргэе. 

Энэ багийн ялалт, амжилтад хамгийн гол үүрэг гүйцэтгэдэг, хаана ч явсан хамтдаа байж, хожсон ч, хожигдсон ч сэтгэлийн дэм өгч байдаг З.Янхжмаа, Хулан, Сараа тэргүүтэй тоглогчдынхоо бүх гэргий нарт нь , үнэнч фэнүүддээ аз жаргалын дээдийг хүсье!

Өнөөдөр манайхан баярлаж байгаа. “Алтан бөмбөг” маань таван нас хүрчихэж. Хүнээр бол хэлд хэдийнээ орж, хөл дээрээ бат зогсчээ.  

Туулах зам их, хүрэх оргил олон бий,  Урагшаа, “Алтан бөмбөгийнхөөн”.

Долдугаар сарын нэгэнд Аргентинд  эхэлсэн “Copa America  2011” буюу Өмнөд Америк тивийн аварга шалгаруулах тэмцээн өчигдөр Уругвайн хөлбөмбөгчдийн ялалтаар өндөрлөлөө.

 43 дахь удаагаа зохиогдож буй энэхүү тэмцээн манай гаригийн “хамгийн өндөр настай” хөлбөмбөгийн олон улсын тэмцээнд тооцогддог бөгөөд хамгийн анхных нь тэртээх 1916 онд болсон гэж байгаа.   Тэгэхэд “Хуучин тив” гэгддэг Европын хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн “Copa America” –аас 44 жилийн дараа л түүхээ бичиж эхэлсэн байх юм.

Өмнөд Америкийн 10 орноос тивийнхээ аварга цолыг долоо нь хүртэж байсан бөгөөд(Аргентин-14, Уругвай-14, Бразил-8, Парагвай-2, Перу-2, Колумб-1, Боливи-1) Чили, Эквадор, Венесуэлийн хөлбөмбөгчид тивдээ тэргүүлж үзээгүй гэнэ. Гэхдээ Чили бас шаггүй дөрвөн мөнгө, таван хүрэлтэй бол Эквадор, Венесуэл хоёр ганц ч медальгүй ажээ.

“COPA AMERICA 2011” –д Өмнөд   Америкийн 10 орноос гадна Коста-Рика, Мексикийн залуучуудын шигшээ багууд урилгаар оролцсон. Ер нь 1993 оноос эхлээд  өөр тивээс хоёр баг урилгаар оролцуулдаг уламжлалтай болсон бөгөөд өнгөрсөн жилүүдэд АНУ, Мексик, Коста-Рика, Хондурас, Японы шигшээ багууд оролцож байв.

Энэ жилийн тэмцээнд түрүүлэх багаар гарцаагүй Аргентин нэрлэгдэж байсан бөгөөд дэлхийн шилдэг хөлбөмбөгч Месси, мөн Тевес, Игуан, Агуэро, Ди Мариа, Машерано гээд шилдэг тоглогчид нь бүгд байсан, тэгээд бас “гэртээ” тоглож байгаа болохоор аргагүй ээ.  Харин тэдэнтэй аваргын төлөө өрсөлдөх боломж өндөр баг нь мэдээж Бразил. Дэлхийн таван удаагийн аваргууд ямар ч үед ямар ч бүрэлдэхүүнтэй байсан хамгийн хүчтэй өрсөлдөгчид байдаг. Энэ удаа Бразилийн шигшээ залуу од Неймар, Гансу нараас гадна Пату, Робиньо, Майкон, Дани Алвес, Жулиа Сезар, Лузио гээд бас л хүчирхэг .

Тивийн хоёр шилдэг багт мэдээж түрүүлэх боломж бусдаас илүү  байсан. Гэхдээ Аргентин –Бразил гэсэн дуэль аваргын төлөө тоглоосой гэсэн хүсэл бодит боломжоос ч илүү хөлбөмбөгийн хорхойтнууд , сэтгүүлчид, мэргэжилтнүүдийн нууцхан сэтгэлд ч байсан биз ээ.

Гэвч өнөө цагийн яах аргагүй шилдэг хөлбөмбөгч Месси тэргүүтэй Аргентинчүүд гараагаа тун даруухан эхэлсэн. Эхлээд тааруухан Боливитой тааруухаан тоглоод 1:1-ээр тэнцсэн. Дараа нь Колумбид гоол ч оруулж чадалгүй 0:0-ээр хайнцав. Дэндүү олон дэлхийн хэмжээний довтлогчтой баг гэхэд арай ч дээ гэмээр. За тэгээд хэсгийн сүүлчийн тоглолтод Коста-Рикаг  3:0-ээр хожиход олон хүн за одоо л тоглолт нь гарах нь гэж бодож байсан. Ингээд талбайн эзэн Аргентинчүүд хэсгээсээ Колумбын дараа хоёроор гарсныхаа “шанд” хасагдах даваанд шууд л Уругвайн шигшээтэй таарсан билээ.  Эртний өрсөлдөгч , хөрш Уругвайг Аргентинчүүд бас л барсангүй 1:1-ээр тэнцээд торгуулийн цохилтоор 4:5-аар хожигдсон. Ингээд энэ тэмцээний “барууны магнай” эрт өвдөг шороодлоо.

Одоо “зүүний магнай” Бразилийн тухай . Эхний хоёр тоглолтоо бас л тааруухан хийсэн.Тивийнхээ хамгийн муу багт тооцогддог Венесуэлтэй 0:0-оор, дараа нь Парагвайтай сандарч байж 2:2-оор тэнцсэн. Өнгөрсөн жилийн ДАШТ-ий дараа шигшээгийн дасгалжуулагч Дунга солигдож, Ману Менезеш ирснээр 2014 онд нутагтаа болох ДАШТ-д “түрүүлэх” багаа бэлдэж эхэлсэн гэж болно. Менезеш олон арван залуучуудыг шигшээд анхлан дуудсан нь сайшаалтай. Гэхдээ хэзээ ч Бразилийн шигшээд байж боломгүй “сонин сонин” тоглогчдыг ч бас урьсан нь санаанд багтамгүй.

Баруун жигүүрийн хамгаалалтад эхлээд “Барса”-ийн Дани Алвешийг сонгосон. Миний бодлоор Алвеш “Барса” шиг багт л тодроод байгаа болохоос байдаг л нэг “гар”. Өөрийгөө харуулах гэж тоглодог, алдаа их гаргадаг хамгаалагч гэдэг нь өнгөрсөн ДАШТ-д харагдаж байсан, энэ удаа ч бас нотлогдсон. Түүний байрлал дээр бол Майкон бол 100 хувь илүү.  Майкон үндсэн бүрэлдэхүүнд гарснаас эхлээд л Бразилийн тоглолт өөр болсон. Эквадорыг хэсгийн сүүлчийн тоглолтод 4:2-оор хожиход Майкон багагүй үүрэг гүйцэтгэсээн. Ямар ч байсан хэсгээсээ нэгээр гарсан Бразилчууд шөвгийн наймд дахиад Парагвайтай таарсан. Ингээд 0:0-ээр тэнцээд торгуулийн цохилтоор “зүүний магнай” –аас боссон Бразил бас л яваад өгөв өө. Неймар жаахан хүүхэд шиг “амиатаад”, шинэ Кака гэгдэж буй Гансу бас л “түүхийгээрээ” гэдгээ харуулсан ч Бразилийн өнөөгийн шигшээгийн хамгийн гол “проблем” бол гоол оруулах, гүйцэтгэл төгс хийх довтлогч л байна даа. Нэгэн цагт Бразил хаалгач гэж “толгойны өвчтэй байсан”. Яагаад сайн хаалгач Бразилд байдаггүй гэхээр хүүхэд болгон довтлогч болж гоол оруулах гэдгээс . Гэвч Бразилийн шигшээ Таффарел, Дида, Жулио Сезар гээд шилдэг хаалгачдыг ар араас нь төрүүлж чадсан. Тэгтэл одоо довтлогч??? Үнэхээр Ромарио, Роналдо шиг байгалаас төрчихсөн довтлогч ус агаар шиг хэрэгтэй байна даа, манай Бразилд.

За ингээд зүүн, барууны тэргүүн магнай Бразил, Аргентин хоёр доор даваанд “өвдөг шороодохлоор” нэг бодлын жаахан амтгүй шиг байсанч нөгөө талаас нь харвал бас л тун сонирхолтой тэмцээн болох болоод явчихлаа. 

“Copa America-2011” –ийн гол нээлт нь хөөрхий муу “Халтар царайтын” эх орон Венесуэлийн шигшээ болсон. Венесуэлийн хөлбөмбөгчид ДАШТ-д “тоосоо “ өргөж үзээгүй цорын ганц Өмнөд Америкийн баг бөгөөд тивийнхээ аваргад 1967 оноос хойш оролцохдоо хоёрхон удаа л хожил авч байсан баг ажгуу. Тэгвэл энэ жил ёстой л “Дэмбэрэл шиг цоорч” хэсэгтээ Бразил, Парагвайтай тэнцэж, Эквадорыг хожин шөвгийн наймд шалгарсан. Дараа нь Чилийн шаггүй хүчтэй багийг буулган авч хагас шигшээд Парагвайтай таарсан. Чухамдаа Парагвайтай хийсэн хагас шигшээгийн тоглолтод “Халтар царайтууд” илүү тоглосон. Тэдний гурван ч цохилт Парагвайн хаалганы хөндлөвч, шонг оноогүй бол ч...

Ингээд Парагвайд “пенальти”-аар ялагдсан Венесуэлчууд хүрэл медалийн төлөө тоглолтод сэргэлт авч чадалгүй Перуд 1:4-өөр хожигдон дөрөвдүгээрбайр эзэлсэн. Энэ бол Венесуэлийн хөлбөмбөгийн түүхэн дэх хамгийн том амжилт билээ.

Тэмцээний бас нэг нээлт бол Перу. Тэртээ 1939 онд Перучууд тивийнхээ аваргаар анх тодорч байсан бол 1975 онд хоёрдахиа аваргалсан түүх бий. Чухам энэ 1970-аад оны үе бол Перугийн хөлбөмбөгийн “Алтан үе” билээ. Теофило Кубильяс, Эктор Чумпитас, Рубен Диас, Урибе, Облитас, Кирога, Барбадильо гээд хөлбөмбөгийн ертөнцөд бас чиг чанга сонсогдож явсан нэрсийг манай хөлбөмбөг сонирхогчид санаж буй биз. 1970, 1978, 1982 оны ДАШТ-д муугүй тоглож байсан Перугийн шигшээ 1980-аад оны сүүлчээс сураггүй болсон билээ. Сүүлийн хэдэн жил Писарро, Фарфан, Герреро, Варгас гэсэн Европт тоглодог перу тоглогчдын нэр л сонсогдож байснаас Перугийн шигшээ “мартагдсан аялгуу” болсоор олон жил өнгөрчээ.

Харин өнгөрсөн жил Перугийн шигшээгийн жолоог Серхио Маркарян гэгч армен гаралтай уругвай эр атгах болсноор энэ жилийн амжилтын “суурь” тавигдсан болой. El Mago  буюу испаниар “Ид шидтэн” хочтой Маркарян тун сонин түүх намтартай хүн. Их сургууль дүүргэж, Уругвайн хамгийн том нефтийн компанийн ерөнхий менежерийн албан тушаалыг хашин, нэртэй бизнесмэн, бэлтэй албан хаагч явсан тэрбээр 1974 оны ДАШТ-д Уругвайн шигшээ Холландад хожигдсоны дараа эргэлт буцалтгүй хөлбөмбөгийн дасгалжуулагч болохоор шийдэн өндөр албан тушаалаа өөрийн дуртай хөлбөмбөгийн төлөө орхиж байсан гэдэг. Уругвайн шигшээд сайн дасгалжуулагч хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон Маркарян дасгалжуулагчийн сургуулиа дүүргэхийн тулд “ “Mercedez Benz” машинаа хүртэл зарж байсан гэдэг. 1983 оноос түүний хүсэл биелэж Парагвайн “Олимпиа” багийг дасгалжуулж эхэлсэн байна. Түүнээс хойш Маркарян Парагвай, Перу, Чили, Грек, Мексик зэрэг оронд алба хашихдаа удирдсан баг болгоноо амжилтад хүргэж байжээ. Шигшээ багийн хувьд Парагвайн шигшээг 1992, 1998-2002 онд дасгалжуулж 2002 оны ДАШТ-д оролцуулж байв. Ийм л “Ид шидтэн” Перугийн шигшээг удирдах болсноор “инкүүдийн” нэрийг дахин гаргаж ирж чадлаа. “Copa America”-д Перугийн хөлбөмбөгчид хэсэгтээ Мексикийг хожин, Уругвайтай тэнцэж, Чилид хожигдоод , шөвгийн наймд Колумбыг хожиж хагас шигшээд шалгарсан. Дараа нь Уругвайд хожигдсон ч , хүрлийн төлөө Венесуэлийг 4:1-ээр хожсоноор 36 жилийн дараа тивийнхээ аваргаас медаль зүүлээ.

Хэдийгээр ганц ч тоглолтод ялалт байгуулаагүй ч Парагвайн баг шигшээ тоглолтод хүрч чадсан нь “Copa America” –ийн бүү хэл бүх томоохон тэмцээний түүхэнд гарч байгаагүй ховор , хачин амжилт боллоо. Тэд Аргентиний ногоон талбайд зургаа тоглохдоо тав тэнцэж, нэг ялагдсан хэрнээ л гэртээ мөнгөн медальтай харилаа. Хаалгач Вильярын одтой тоглолтууд, дээрээс нь хөлбөмбөгийн бурхан ивээлээ өгсөн тулдаа л Парагвайчууд финалд хүрсэн билээ. Тэмцээний шилдэг хаалгачийн шагналыг Вильяр хүртсэн нь зүй ёсны хэрэг байв.

Эцэст нь Уругвайн тухай. Ердөө л 3,5 сая хүн амтай энэ жижигхэн орны хөлбөмбөгийн шигшээ баг хөлбөмбөгийн түүхэн дэх хамгийн олон түрүүтэй баг гэдгийг хүмүүс тэр болгон мэддэггүй байж болох. Зөвхөн өнгөрсөн XX  зуунд гэхэд л Уругвайн шигшээ баг 19 тэмцээний түрүүг авсан байдаг. Тухайлбал дэлхийн хошой аварга, олимпий хошой аварга, Өмнөд Америкийн 14 удаагийн аварга, ФИФА-ийн “Аваргуудын Алтан цом” тэмцээний аварга гээд. 

ӨАБНУ-д өнгөрсөн жил болсон ДАШТ-д Уругвайчууд шөвгийн дөрөвт үлдэн тивийнхээ багуудаас хамгийн өндөр амжилт  үзүүлсэн билээ . Тэгвэл цол дагаж бяр гэгчээр өнөөдрийн байдлаар л лав Өмнөд Өмерикийн шилдэг баг гэж нэрлэгдэх эрхтэй гэдгээ дахин нотоллоо. Хэсгийн тоглолтод Уругвайчууд бас чиг  тийм ч гялалзсан тоглолт үзүүлээгүй ээ. Перу, Чилитэй 1:1-ээр эвийн гэрээ байгуулж, Мексикийн багийг 1:0-оор хожсон. Хэсгээсээ хоёроор гараад хасагдах шатанд талбайн эзэн Аргентинтай  шууд таарсан ч мөн л тэнцээд торгуулийн цохилтоор 5:4-өөр хожин замаа зассан юм. Нөгөө талд Бразил бас л энэ даваанд “өнхрөөд” өгсөн болохоор Уругвайн хөлбөмбөгчдөд түрүүлэх боломж маш их болсон билээ.

 Хагас шигшээд “ӨАБНУ-2010” ДАШТ-ий гол баатруудын нэг, “Бурхны гар”-тай өнөөх Суарезийн дублийн ачаар Уругвайчууд Перугийн шигшээг 2:0-ээр буулган авсан. Финалд бол Парагвайг ёстой л юм болгохгүй 3:0-ээр “арчсан”. Суарез-Форлан гэсэн довтолгооны супер хослолтой Уругвайчууд ийнхүү тивийн аваргын титмийг 15 дахь удаагаа хүртэж , түүхэн рекорд тогтоолоо. La Celeste  буюу Уругвайн хөлбөмбөгийн шигшээ багийн түрүү 20 болох нь энэ.

“ Copa America-2011”-ийн шилдэг тоглогчоор “Ливерпуль”-ийн “асман цэрэг” Суарез шалгарсан. Түүний зүтгэлтэй, идэвхтэй тоглолт энэ тэмцээнийг үнэхээр чимж байлаа. ДАШТ-ий шилдэг тоглогч Форлан энэ тэмцээний туршид гоол оруулааагүй байж байгаад финалын тоглолтод буюу яг хэрэгтэй үед шийдвэрлэх хоёр ч гоол оруулав. Тэрбээр Уругвайн шигшээд хамгийн олон тоглосон бүх цаг үеийн тоглогч (82), төдийгүй шигшээ багтаа хамгийн олон буюу 31 гоол оруулсан Эктор Скаронегийн(Тэрбээр 1917-1930 онд тоглож байсан) амжилттай зэрэгцлээ. Тун удахгүй Уругвайн бүх цаг үеийн “мэргэн бууч” болох нь дамжиггүй ээ. Форлан гэснээс нэгэн сонирхолтой зүйл хэлэхэд Диего Форланы эцэг , мөн өвөг эцэг нь Уругвайн шигшээд тоглож “Copa America”-д түрүүлж байсан бөгөөд гурван үе дамжин Өмнөд Америкийн аваргын цомыг өргөсөн эцэг, хөвгүүд тэдний гэр бүлээс өөр байхгүй ажээ. Уругвайн шилдэг хөлбөмбөгч Форлан Уругвайн нэг ч багт(томчуудын) алба хашин байгаагүй бөгөөд Аргентиний “Индепендьенте” багаас 2001 онд Английн “Манчестер Юнайтед”-д ирж байв. Гурван жилийг “МЮ”-д өнгөрүүлсэн Форлан 2004 оны наймдугаар сард Руниг “МЮ”-тэй гэрээ байгуулмагц Испани руу явсан нь юм. Тэгээгүй бол “МЮ”-д “зэврээд” юун ДАШТ-ий шилдэг тоглогч, шилдэг довтлогч, юун хүрэл медаль, юун “Copa America”-ын 15 дахь түрүү байхгүй ч байх байсан юм билүү хэн мэдлээ, хувь тавилаан гэж...

Ц.Энхтүвшин (“Таван цагариг”-сонины АНУ дахь тусгай сурвалжлагч)

Эмэгтэйчүүдийн хөлбөмбөгийн зургаа дахь удаагийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн үнэхээр тоглолт болгон нь үзүүштэй, сонирхолтой болж өнгөрсөн. Мэдээж дэлхийн аварга цолын төлөө гол өрсөлдөгчдийн тоонд сүүлийн хоёр ДАШТ-д дараалан түрүүлсэн Германы шигшээ, бас дэлхийн хошой аварга АНУ, дэлхийн аварга Норвеги, бас дэлхийн шилдэг эмэгтэй хөлбөмбөгч “юбкатай Пеле” хочтой Марта тэргүүтэй , дэлхийн аваргын мөнгө, хүрэл медальт Бразил, ДАШТ-ий мөнгө, хүрэл медальт шаргал үст Шведийн бүсгүйчүүд орж байлаа.

Гэвч талбайн эзэн Германы бүсгүйчүүд шөвгийн наймд Японы багт 0:1-ээр хожигдон тэмцээнээ дуусгасан бол Бразилийн бүсгүйчүүд мөн энэ шатанд АНУ-ын шигшээд торгуулийн цохилтоор дийлдэн дэлхийн аварга болох хүслээ дахин дөрвөн жил л лав хав дарах хэрэгтэй болсон билээ. Харин Норвегичүүд хэсгээсээ ч шалгарч чадаагүй юм.

Энэ ДАШТ-ий нэгэн нээлт нь Франц бүсгүйчүүд  байлаа. Тэдний уран гоё тоглолт, довтолгооны хувилбарууд олон мянган үзэгчдийг өөртөө татсан. 1980-аад оны дундуур хөлбөмбөгийн ертөнцөд мандаж байсан Платини, Жиресс, Тигана, Фернандес гээд аугаа хагасхамгаалагчидтай Францын шигшээгийн тоглолтыг Бомпастор, Абилай, Несиб, Буссалиа нарын гайхалтай “полуудтай” өнөө цагийн нутаг нэгт бүсгүйчүүд нь өөрийн эрхгүй дахин санагдуулж байлаа.

Английн бүсгүйчүүд ч энэ ДАШТ-д сайн тоглосон. Шөвгийн наймд тэд “мөнхийн дайсан” Францтайгаа таараад торгуулийн цохилтоор дийлдсэн билээ. “Хөлбөмбөгийн эх орны” эрчүүд нь ДАШТ-д нэг ч удаа!!!  торгуулийн цохилтоор ялж үзээгүй “уламжлалыг” хүүхнүүд нь давтсан хэрэг. Гэхдээ англи бүсгүйчүүд толгой дээгүүр , нүүр бардам харих эрхтэй. Учир нь тэд энэ ДАШТ-д Францын бүсгүйчүүдэд лтоглолтын дараахь  торгуулийн цохилтоор хожигдсоныг эс тооцвол нэг ч тоглолтод хожигдоогүй бөгөөд шинэ дэлхийн аварга Японыг  “өвдөг шороодуулсан” цорын ганц баг нь Англи.

ДАШТ-д урьдчилсан тэмцээнээс шалгаран оролцсон 16 багаас ганц ч оноо авч чадаагүй хоёрхон баг байсан нь Канад,Экваторын   Гвиней. Гэхдээ Канад гэхэд л талбайн эзэн Германы багт 1:2, Нигерид 0:1 , Харин Гвиней Норвегид 0:1, Австралид 2:3-аар хожигдсон. Тэгэхээр энэ нь ДАШТ-д оролцсон багууд тун жигдхэн, тэр тусмаа өрсөлдөөн тун их байсныг нотлож байгаа билээ.

Ер нь эмэгтэй хөлбөмбөг маш хурдтай, маш жигдхэн хөгжиж буйг “Герман-2011” ДАШТ харуулсан. Ур чадвар нь өндөр болж, үзүүштэй тоглож байгаа болохоор үзэгчдийн тоо ч өсч байна. Энэ удаагийн ДАШТ-ий тоглолт бүрийг дунджаар 26 500 үзэгч үзсэн тооцоо гарч байна. Муугүй сонсогдож байгаа биз. Германы  ARD,  ZDF, АНУ-ын  ESPN, Европын орнуудадын  EURO SPORT, Канадын  CBC, Их Британийн  BBC , Арабын AL JAZEERA гээд л олон зуун нэртэй ТВ сувгууд бүх тоглолтыг шууд дамжуулсан болохоор нилээд олон сая хүн бас цэнхэр дэлгэцээр үзсэн байх.

За тэгээд шөвгийн наймын тоглолтууд гал маналзсан тоглолтууд болсон. Дөрвөн тоглолтоос нэг нь л үндсэн цагт ялагч тодорч , нэг нь  нэмэлт цагт, үлдсэн хоёр нь үндсэн болон нэмэлт цагт тэнцээд ялагч торгуулийн цохилтоор тодорсон гээд бод л доо.

Тэмцээний ямархуу сонирхолтой, ямархуу өрсөлдөөнтэй болсныг тодотгох гээд нилээд нуршлаа. Ийм тэмцээний аваргын төлөө шалгараад үлдэж  байгаа багууд тэгэхээр ямар байх вэ, тоглолт нь ямар болох вэ гэдгийг л хэлэх гээд тойруулаад байгаа царай нь.

Америк хүүхнүүд дэлхийн хошой аварга боловч 1999 оноос хойш 12 жил аваргын цомыг эх орондоо авчраагүй байгаа болохоор улс орон даяараа ялалт хүлээж буй нь алхам бүрт, хаа сайгүй, бүх хүрээнд мэдрэгдэж байв.  Афганистан, Иракт алба хааж буй цэргийн албан хаагчид тоглолтыг шууд үзэж буйг харуулаад л, Ерөнхийлөгч Барак Обама нь хүртэл хувийн  twitter-тээ шигшээ багтаа амжилт хүсэн мессаж үлдээгээд л, том том хотуудын төв талбайд асар том дэлгэцүүд байрлуулж, ард түмэндээ шууд үзүүлээд л...

Нью Йоркийн алдарт  Empire State Building  цамхаг шигшээ тоглолтод үлдсэн АНУ, Японы төрийн далбааны өнгөөр гурав хоногийн турш гэрэлтсэн, маргааш (07.1 аварга болсон багийн төрийн далбааны өнгөөр гэрэлтэх юм гэсэн. Америкийн спортын ертөнцийн оны шилдгүүдэд дээд шагнал олгодог ESPY award  гээд мундаг ёслолын ажиллагаа өнгөрсөн лхагва гаригт Лос Анжелест болсон. Оны шилдэг номинацид Бразилийн багтай хийсэн тоглолтыг нь шууд тодруулаад эчнээгээр шагналыг нь олгож байна лээ. Энэ бүгдээс харахад энэ ням гаригийг Америк орон тэр чигээрээ хүлээж, тэр тусмаа зөвхөн ялалт хүлээж байсан нь тодорхой .

Тэгвэл Япончууд? Наран ургах зүгийн орны бүсгүйчүүд ДАШТ-д нэг удаа шөвгийн наймд үлдсэн даруухан амжилттай. Тэдэнд Америкийн бүсгүйчүүдээс давуу тал юу байв аа?

Дундаж өндөр нь 160 см гаруйхан шавилхан биетэй, ДАШТ-д үзүүлсэн амжилтаараа өрсөлдөгчийнхөө хаана ч хүрэхгүй, хоорондын тоглолтын харьцаагаар АНУ-ын бүсгүйчүүдтэй 25 удаа тоглохдоо ганц ч ялж байгаагүй Япон бүсгүйчүүдийн давуу тал нь ердөө л зүрх сэтгэлээ энэ тоглолтод бүрэн зориулсан нь.

Газар хөдлөлт, цунами гээд байгалийн гамшигт нэрвэгдээд удаагүй, гашуудал зовлонгийн нулимс нь хатаагүй, нүүрэн дэх гуниг нь  хэвээр байгаа ард түмэнд энэ ялалт юунаас ч илүү чухал , ямарч тусламж хандиваас илүү үнэтэй гэдгийг хөлбөмбөгчин бүсгүйчүүд нь зүрх сэтгэлээсээ ойлгосон нь тэднийг гайхамшигт ялалтад хүргэлээ. 

Япон –АНУ   2:2 (0:0, 1:1, 1:1) т.ц – 3:1

Гоол: Морган, 69 (0:1), Мияма, 81 (1:1). Вамбах, 104 (1:2). Сава, 117 (2:2).

                Тоглолт Америк бүсгүйчүүдийн илт давамгайллаар эхэлсэн. Хурдхан гоол оруулж давуу байдал олж авах тактик баримталж буй нь илэрхий. Эхний 13 минутад гэхэд л хаалга руу хэд хэдэн удаа цохиж гоол оруулчихаар хоёр ч боломжийг тэд алдсан. Нуруурхаг тоглогчид олонтой болохоор алсын хөөргөсөн дамжуулалт олныг хийж, 180 см өндөр Вамбахаараа мөргүүлэхээр хичээж байв. Япончууд ч эхний хэдэн минутад багагүй сандарч, өөрийн “нэрийн хуудас” болсон ойрын дамжуулалтаа ч олигтой хийж чадалгүй, бөмбөг эзэмшилт муу, анхны дамжуулалтад  олон алдаа гаргаж байлаа. Гэвч эхний үед гоол алдалгүй дуусгасан нь тэдэнд маш том амжилт болсон. Хоёрдугаар үед сэлгээгээр орж ирсэн Америкийн хамгийн залуу тоглогч Морган сөрөг довтолгоог амжилттай төгсгөж, тооны харьцааг 1:0 болголоо. Цаг өнгөрч ялалт америкчуудад ирэхэд ойртсоор. Гэвч япон бүсгүйчүүд амархан бууж өгөх шинжгүй ээ. Тоглолт дуусахаас 9-хөн минутын өмнө Америкийн хамгаалагчдын алдааг Мияма тун соргог ашиглан тоог тэнцүүллээ.

                Нэмэлт цагт янки хүүхнүүд бүгдийг эхнээс нь эхлэх хэрэгтэй боллоо. Энэ өдөр Америкийн баг үнэхээр гайхалтай тоглосон л доо,  уг нь. Тэдний довтолгоо унэхээр хурдтай, хүчтэй, аюултай болсоор байв. Нэмэлт цагийн эхний үе дуусахаас өмнөхөн Морганы дамжуулалтаар Вамбах “trademark” болсон мөргөлтөөрөө тооны харьцааг 2:1 болголоо. Гэхдээ энэ нь ялалт ирлээ гэсэн үг биш ээ. “Самурайн” ёсоор Япон бүсгүйчүүд  эцсээ хүртэл тэмцэх нь гарцаагүй. Нэмэлт цаг дуусахаас 3-хан минутын өмнө булангийн цохилтоос ирсэн бөмбөгийг Японы багийн ахлагч Хомаре Сава гайхалтай нэмж тоог тэнцүүлсэн.

                Америкчуудад дахин тоогоо ахиулах хугацаа үлдсэнгүй ээ. Одоо 11 метрийн торгуулийн цохилтоор дэлхийн аварга цол хэнд очих вэ гэдэг шийдэгдэнэ. Торгуулийн цохилт хоёр багт адилхан боломж олгодог, нэг ёсны сугалаа билээ. Бас энд цохилт гүйцэтгэх тоглогчдын сэтгэл зүй маш чухал үүрэгтэй. Ялангуяа хожиж явсан багийн тоглогчид илүү нервтэж, алдах нь их байдаг бол хожигдож явсан багийнхан алдах юм байхгүй гэсэн шиг сайн байдаг нь олонтаа харагддаг.

                Ингээд торгуулийн цохилт гүйцэтгэхэд Америкчууд эхний гурван цохилтынхоо хоёрыг хаалгаж, нэгийг нь гадуур цохисноор хувь заяа нь бараг тодорхой болсон. Шийдвэрлэх цохилтыг Японы хамгаалагч 20 настай Саки Кумагай тун ч итгэлтэй тайван цохисноор Ази тивээс анх удаа дэлхийн аварга тодорлоо. Биеийн хүчээр нэгийг ялюу, Сэтгэлийн хатаар мянгыг ялюу гэдэг юутай үнэн.  Дашрамд дурьдахад Японы эмэгтэй шигшээ багийн хоч нэр “Надешико Япон”  бөгөөд энэ үгийн ханз нь “Далавчаа дэлгэн дэлхийг эзлэх Япон” гэсэн утга илэрхийлдэг аж. Үнэхээр ч тэд дэлхийг “эзэллээ”. Утга учиртай, бэлгэ дэмбэрэлтэй, бас том зорилготой нэрийг тэд зүгээр ч нэг сонгоод авчихсангүй ээ.

“Герман-2011” ДАШТ-ий шилдэг тоглогчийн “Алтан бөмбөг”, шилдэг довтлогчийн “Алтан шаахай” шагналуудыг Японы багийн ахлагч Хомаре Сава хүртсэн. Таван удаа ДАШТ-д оролцож буй Сава анх 16 настайдаа 1995 оны дэлхийн АШТ-д оролцож АНУ-ын багтай тоглоход АНУ-ын өдгөөгийн дасгалжуулагч Пиа Сундхэйж тоглож байсан гэдэг. 

ДАШТ-ий шилдэг хаалгачаар АНУ-ын Хопе Соло шалгарч “Алтан бээлий” шагналыг хүртсэн бол шилдэг залуу тоглогчийн шагналыг Австралийн 16 настай довтлогч Кэйтлин Фоорд авлаа. “Fair play” буюу цэвэр, шударга тоглолттой багаар мөн Японы бүсгүйчүүд шалгарчээ.

Ийнхүү гайхалтай, гайхамшигтай нэгэн дэлхийн аварга түүх болон үлдлээ. Дөрвөн жилийн дараа “Агч навчны орон” Канадад ахин шинэ түүх бичигдэнээ.

Ц.Энхтүвшин( “Таван цагариг”)

Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга   гээд нэр хүнд , цар хүрээ , үзэгчдийн тоо, ашиг орлого гээд бүх л зүйлээрээ Олимпийн наадамтай “арсалдаж” байдаг тэмцэээн байдгийг хэн хүнгүй мэднэ. Үндэсний шигшээ багууд  дөрвөн жил тутам ФИФА-ийн “Алтан цом”-ын төлөө өрсөлддөг. Шигшээ багуудын хувьд дэлхийн аваргын дараа орох эрэмбэ зиндаатай тэмцээн нь тивийн аварга билээ. Хэдийгээр тивийн аварга шалгаруулах тэмцээн нэг л ижил ч тив тивийнх өөр өөр нэртэй. “Хуучин” тивийнхэн аварга шалгаруулах тэмцээнээ “EURO”, Өмнөд Америкийнхан   “COPA AMERICA”, “Хар” тивийнхэн  “CUP OF NATIONS AFRICA”, “Шар” тивийнхэн  “ASIAN CUP” хэмээн нэрлэдэг бол Хойд болон Төв  Америк, Карибын тэнгисийн орнууд “GOLD CUP” гэдэг.

Энэ удаад та бүхэндээ “GOLD CUP-2011” –ын финалын тоглолтыг сурвалжлахдаа үзсэн харсан, дуулсан мэдсэнээ товч хүргэсү.

ФИФА буюу Олон Улсын Хөлбөмбөгийн холбоо гишүүн 208 орноо зургаан бүст хуваан ДАШТ-д оролцох эрхийг олгодгийн нэг нь КОНКАКАФ буюу Хойд болон Төв  Америк, Карибын тэнгисийн орнуудын бүс билээ. КОНКАКАФ-ын “нас сүүдэр”   энэ жил зуугийн талыг шүргэж, түүхт 50 жилийн ойгоо тэмдэглэж байгаа юм.

КОНКАКАФ  1963 оноос  тивийнхээ аваргыг шалгаруулж , 1991 оноос тэмцээнийхээ нэрийг “Алтан цом” болгожээ. “Алтан цом”-д Хойд Америкаас гурав, Төв Америкаас тав, Карибын Тэнгисийн орнуудаас дөрвөн баг шалгаран оролцдог. Энэ жил л гэхэд 2006 оны ДАШТ-д оролцож байсан Тринадад ба Тобаго, цагтаа Конкакафын аварга болж байсан Хайти багууд “ Gold Cup”-д оролцох эрхээ авч чадаагүй гэхээр бас ч босго өндөртэй тэмцээнийг нотолно.

“GOLD CUP-2011” өндөрлөөд нилээд олон хоног  өнгөрсөн, бүх тоглолтууд ТВ-ээр гарсан, финалын АНУ-Мексикийн гал манарсан тоглолт хөлбөмбөг сонирхогчдын нүдэнд илхэн, санаанд тодхон  байгаа болохоор тэмцээний тухай үл өгүүлэн өгүүлэхэд энэ жилийн тэмцээнийг нийтдээ 1 125 120 үзэгч цэнгэлдэх хүрээлэнд үзсэн бөгөөд дунджаар тоглолт бүрт 45 000үзэгч гэдэг нь үнэхээр өндөр үзүүлэлт, нөгөөтэйгүүр энэ бүс нутагт хөлбөмбөг хэрхэн хөгжиж буйн илрэл буй заа.

                “GOLD CUP-2011”-ийг дэлхийн орон орны 180 гаруй хэвлэл мэдээллийнхэн албан ёсоор сурвалжилсны дотор Монголын “Таван цагариг” сонин байсан бөгөөд “Таван цагариг”-ийн нэр “GOLD CUP”-ийн пресс лоожонд хоёр дахиа заларч (Өмнө нь 2007 онд) буй нь энэ. Азиас бол Хятадын “Синьхуа”, Арабын “Эль Жазири” , Хонконгийн NOW TV  гээд гарын таван хуруунд багтах төлөөлөгч Хойд Америкийн хөлбөмбөгт “анхаарлаа” хандуулсан байна лээ.

Үзүүштэй финал буюу “Бүргэдүүдийн” тулаан

Мэдээж хөлбөмбөгийн энгийн сонирхогчоос эхлээд мэргэжилтнүүд ,сэтгүүлчдийн тооцоолж байсан, бас хүсч байснаар АНУ-Мексикийн шигшээ багууд финалд үлдсээн. “ El Tri” буюу гурван өнгөтнүүд эхнээсээ л тэмцээнийг дуулиан шуугиантай эхэлсэн. Таван тоглогч нь сэргээшийн шалгалтад бүдэрч хөөгдсөн. Гэвч “Чичарито” хэмээх Хавьер Эрнандес, Жованни Дос Сантос, Баррера , Гуардадо нарын залуу одод Маркиз, Сальсидо нарын хашруудаас бүрдсэн Мексикийн шигшээ төвөггүй финалд хүрсэн бол Америкчууд хэсэгтээ Панамад хожигдож, том сургамж аваад тун хянуур тоглосоор аваргын төлөө тивийнхээ нэг номерийн “дайсантайгаа” учраа таарсан билээ.

Аминдаа  “Алтан цом”-ын аваргын төлөөх тоглолт АНУ-ын Кальфорн мужийн Лос Анжелес хотын дагуул хот Пасадена дахь алдар цуут “Роуз Боул”  цэнгэлдэхэд (Энэ цэнгэлдэхийн талаар жичид нь өгүүлнэ) болсон ч ачир дээрээ бол Мексикт болж буй мэт байлаа. Финалын тоглолтын өглөө 11 цагийн үед “Роуз Боул”-д сурвалжлах пресс пассаа авахаар очиход л гадуур нь дүүрэн “амиго” нар шар айргаа ууцгааж, шарсан махаа идсэн шиг хэдийнээ тухлаад авсан байсан. Тоглолт эхлэхээс бүүр 7-8 цагийн өмнө шүү дээ. Тэрнээс ч өмнө ирсэн, бүүр урьд шөнө нь ирээд хоносон ч юм билүү хэн мэдлээ. Цэнгэлдэхийн гадаа албан ёсны, амин хувийн , жинхэнэ, хулхи бараа таваар, худалдаа наймаа дүүрэн байснаас хамгийн эрэлт хэрэгцээтэй 14 дугаарын Чичаритогийн өмсгөл.

Стадион руу очихоор явах зам зуур тасалбар сурагласан хүмүүс хэдэн мянгаар тоологдохоор.

Бүүр хэд хоногийн өмнө энэ тоглолтын бүх тасалбар зарагдаж дууссан (SOLD OUT!!!)  хэмээн албан ёсны сайт нь мэдээлсэн байсан билээ. Энэ өдөр тасалбар авсан азтай 93 420 үзэгч бас нэгэн өвөрмөц амжилтын эзэд болсон. 93420 үзэгч. Энэ бол Нэгдсэн Улсын хөлбөмбөгийн түүхэнд хоёрт орох үзүүлэлт. Үүний өмнө орох рекорд амжилт 1994 оны Дэлхийн аваргын финалын Бразил-Италийн шигшээ багуудын тоглолт бөгөөд яг энэ цэнгэлдэхэд тэр өдөр 94 194 үзэгч цуглаж байсан ажээ.

За тэгээд цэнгэлдэхэд цугласан үзэгчдийн 90 хувь нь Мексикчүүд байсан бөгөөд уур амьсгал ямархуу байсныг хэлэхэд үг багадна. Мексикчүүдийн орилж хашгирч, онгирч байна гэж жигтэйхэн. За ингээд “Бүргэдүүдийн- тулаан эхэлээ. Америкчууд цагаан толгойт бүргэдийг төрийнхээ бэлгэдэл болгодог бол Мексикчүүдийн төрийн бэлгэдэл нь “Алтан бүргэд” билээ.

Тоглолт эхлээд хэдхэн минут өнгөрч байхад АНУ-ын дасгалжуулагч Боб Брэдлийн хүү Майкл Брэдли анхны гоолыг оруулсан.  Төдөлгүй 23 дахь минутад Америкийн лидер Дэмпси-Донован нарын уран гоё хувилбарыг Донован гоол болгож 2:0-ээр Америкууд хошуучилж эхэллээ. Өнөө цэнгэлдэх дүүрэн мексикчүүд ус балгасан мэт таг чиг. Нэг их шуугиж байснаа чив чимээгүй болчихоор эвгүй ч юм шиг.

Гэхдээ энэ нам гүм байдал удаан үргэлжилсэнгүй ээ. Ялалт биднийх гэж хэтэрхий амархан , хэтэрхий эрт хоёр гоол оруулсан америкууд бодсон бололтой хамгаалалтдаа удаа дараа алдаа гаргав. Донованы хоёр дахь гоолоос зургаахан минутын дараа Баррера тооны зөрүүг багасгав. Үзэгчид дуу ороод эхэллээ. Дахиад долоон минут өнгөрөхөд Гуардадо тэнцээний гоолыг орууллаа.

Тоглолт ийм хурдтай өрнөнө гэж ёстой санасангүй ээ. Гэхдээ тооны харьцаа 2:2 болоход миний хувьд л лав сэтгэл маш хангалуун болов. Учир нь энэ стадионд 1994 онд Дэлхийн аваргын төлөө Бразил-Италийн багууд тоглоод үндсэн болон нэмэлт цагт тэнцээд торгуулийн цохилтоор дэлхийн аварга багийн нэр тодорч байсан бол 1999 онд бас л энд эмэгтэйчүүдийн ДАШТ-ий алтан медалийн төлөө тоглолт АНУ-БНХАУ-ын багуудын хооронд болж, мөн л тэнцээгээр өндөрлөөд торгуулийн цохилтоор ялагч тодорч байсан юм.

Тэгэхээр энэ удаа бас тэнцээд “пенальти”-аар аварга баг тодорвол маш ховор тохиолдол болох нь гэсэн шүү юм бодоод бас ингэж төгссөн тохиолдолд ямархуу гарчиг өгөхөө хүртэл төлөвлөж байв.

Хоёрдугаар үе эхлээд удаагүй байтал Баррера энэ тоглолтод хоёр дахь гоолоо оруулсан. Урьд өмнөх тоглолтуудад хаалгаа сайн “манасан” Америкийн Тим Ховард энэ өдөр тун сул тоглолоо.

Америкчууд тоогоо тэнцүүлэх нилээд хэдэн боломжийг алдсан. Эцэст нь Дос Сантосын өндөр ур чадвар, онцгой мэдрэмжийг харуулсан гоол хүн бүхнийг баясгасны сацуу ялалт “Алтан бүргэд” –үүд буюу “Ацтекүүд”, “El Tri” гээд  алинаар нь ч нэрлэсэн болох Мексикийн хөлбөмбөгчдөд ирснийг зарласан.

“GOLD CUP 2011”-ийн аварга Мексикийн шигшээгийн тухай хэдэн үг хэлэхгүй бол шударга бус болох байх. Энэ удаагийн баг нь үнэхээр шилдэг тоглогчдыг бүрдүүлж, хашир туршлагатай болон залуу авьяаслаг тоглогчдыг зөв хослуулж чадсанаараа ихээхэн онцлогтой байв.   Хамгаалалтад цагтаа “Барса”-д тоглож явсан Рафаэль Маркиз, Английн “Фулхэм” багт тоглодог Сальсидо гээд хашир , хий багатай тоглогчид байхад “МЮ”-ийн Чичарито, “Тоттенхэм”-ийн Жованни Дос Сантос , “Вест Хэм”-ийн Баррера , “Депортиво”-ийн Гуардадо гээд залуу одууд нь гялалзсан хувийн тоглолт, хурд, өндөр техникээ харуулж байв. Хэдийгээр эд нар нас бага ч туршлага арвин. Жованни Дос Сантос 22-хон настай ч шигшээдээ 45 тоглож, 11 гоол оруулаад байгаа бол Чичарито 23 настай , шигшээдээ 29 тоглож, 21 гоол, Барреро 23 настай, шигшээдээ 38 тоглож, 6 гоолтой бол Гуардадо 24 настай гэхэд шигшээдээ аль хэдийнээ 72 тоглож, 12 гоол оруулаад байгаа ажээ.

Ур чадвар , хурд, техникийн хувьд Жованни Дос Сантос нь аргагүй ялгарна. Бразил цустай, бас тэгээд том багийн “бүтээгдэхүүн” болохоор тэр биз. Түүний эцэг нь мэргэжлийн хөлбөмбөгчин Зизиньо хэмээх бразил хүн. Тэрбээр 80-аад оны үед Мексикийн лигид тоглож байхдаа нутгийн бүсгүйтэй гэрлэсэн бөгөөд гурван хүү нь гурвуулаа хөлбөмбөгчин болжээ. Том хүү Жованни нь 11 настайдаа “Барса”-ийн академид уригдсан бөгөөд дунд хүү Жонатон нь эдүгээ “Барса”-ийн залуучуудын багт тоглож байгаа. Харин отгон хүү нь Мексикийн “Америка” багт алба хааж буй.

Мексикийн үе үеийн хөлбөмбөгчдөөс алдар цуу, амжилт, нэр хүндээрээ домогт Уго Санчестай эн зэрэгцэх хүн байхгүй биз ээ. Тэгвэл нэр хүндээрээ түүнийг давж гарах боломж, авьяас, ард түмний хайр хүндэтгэлийг хүлээх шаанс Чичарито хэмээх Хавьер Эрнандест байна. Английн алдар цуут “Манчестер Юнайтед”-ийн бүрэлдэхүүнд байр сууриа амархан олсон энэ хүү бас л удам дагасан хөлбөмбөгч. Түүний өвөө Томас Балказар нь 50-аад онд Мексикийн шигшээд тоглож явсан бөгөөд 1954 оны ДАШТ-д оролцож, Францын хаалганд гоол оруулж явжээ. Тэгвэл Чичарито өнгөрсөн жил Өмнөд Африкт болсон ДАШТ-д бас л Францын хаалганд гоол оруулж өвөөгийнхөө шийрийг хатаасан билээ. Харин Чичаритогийн эцгийг Хавьер Эрнандес Гутьеррес гэдэг бөгөөд 1983 -1994 онд Мексикийн шигшээд тоглож, 1986 оны ДАШТ-д  орж явсан нэгэн. Тэрбээр ногоон нүднээсээ болоод Chicharo  буюу испаниар вандуй хэмээх хочоороо хөгжөөн дэмжигчдийнхээ дунд алдартай нэгэн байсан тул хүү нь  Chicharito  буюу бяцхан вандуй хэмээх нэрээр тоглох болсон юм байна.

“Сарнай”-тай уулзах мөрөөдөл биелэв

“Алтан цом”-ын финалын тоглолтыг сурвалжлах гэж зүтгэсний бас нэг зорилго нь нь “Сарнай” байсан билээ. Сарнай цэцэг биш, Сарнай нэртэй бүсгүй бол бүүр ч биш , харин алдар цуут “ Rose Bowl” цэнгэлдэхэд нэг хөл тавихсан гэж бас нэгэн мөрөөдөл маань “ GOLD CUP-2011” –ийг сурвалжлах үед биелэв. Тэртээ 1921 онд баригдаж эхлээд жилийн дараа ашиглалтад орсон энэхүү эртний цэнгэлдэх хүрээлэн яагаад сонирхлыг маань татдаг юм бэ гэвэл хэд хэдэн баримт хэлж болох.

Манай цэнхэр гариг дээр хөлбөмбөгийн дэлхийн аваргын эрэгтэйчүүдийн болон эмэгтэйчүүдийн финалын тоглолт хоюулаа зохиогдсон цэнгэлдэх  ердөө хоёрхон ширхэг бий.

Нэг нь Шведийн Стокхольм хотноо байдаг “Росунда” цэнгэлдэх. Тэнд 1958 онд ДАШТ-ий финалын тоглолтод Бразилийн баг талбайн эзэн Шведийн хөлбөмбөгчдийг 5:2-оор бут ниргэн, хожмоо хөлбөмбөгийн хаан болсон, тухайн үед бол хэний ч үл таних 18 настай Пеле уран гоё тоглолтоо харуулж байсан бол 1995 оны эмэгтэйчүүдийн ДАШТ-ий алтан медалийн төлөө тоглолт бас л “Росунда”-ийн ногоон зүлгэн дээр болж байв.

Хоёр дахь нь “Роуз боул”. Энд 1994 онд хөлбөмбөгийн дэлхийн аваргын төлөө Бразил-Италийн шигшээ багууд өрсөлдөж үндсэн ба нэмэлт цагт хэн хэндээ гоол оруулж чадалгүй 0:0-ээр тэнцээд торгуулийн цохилтоор Бразил 3:2-оор хожин дэлхийн аварга болж байсныг яахан мартах билээ.

Мөн 1999 онд “Сарнай” цэнгэлдэхэд  маань эмэгтэйчүүдийн дэлхийн аваргын алтан медалийн төлөө АНУ-БНХАУ-ын бүсгүйчүүд бас  тоглосон. Сонирхолтой нь тоглолтын үндсэн болон нэмэлт цаг мөн 0:0-оор өндөрлөж, торгуулийн цохилтоор 5:4-өөр хожсон Америк хүүхнүүд дэлхийн хошой аварга болж байлаа.

Энэ тоглолтыг 90 185 үзэгч үзсэн бөгөөд хамгийн олон үзэгчтэй эмэгтэйчүүдийн спортын тэмцээн хэмээн Гиннесийн рекордод тэмдэглэгдсэн байдаг юм билээ.

Гэхдээ “Роуз боул” –ийн “Росунда”-г гүйцэх нэгэн зүйл нь олимпийн наадмын хөлбөмбөгийн тэмцээний алтан медалийн төлөө тоглолт болсон. Дэлхийд эмэгтэй болон эрэгтэйчүүдийн хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий финал, бас Олимпийн наадмын хөлбөмбөгийн финал явагдсан өөр цэнгэлдэх “Роуз боул”-оос өөр байхгүй ээ.

Иймэрхүү л үүх түүхтэй болохоор нь “Сарнай” руу тэмүүлсэн учиртай. Энгийн хэлбэртэй энэ цэнгэлдэх 90 “настай” гэхэд эдүгээ ч дэлхийн хэмжээний арга хэмжээг торолгүй явуулахаар ануухан хэвээр. Манайхан 1921 онд Ардын хувьсгалаа хийж, Жанжин маань гаминг хөөж явахад эднүүс ийм цэнгэлдэхийн суурийг цутгаж байж гэхээр санаанд багтамгүй ээ.

За дотор нь орохоор ч сэтгэл хөдөлж байна гэж юу гэхэв. Тэр  хаалган дээгүүр Барези, Роберто Бажо нар давуулан өшиглөсөн нь бодогдоод л , энэ ногоон талбай дээр чинь Бебето, Ромарио тэргүүтэй Бразилчууд “Алтан цом”-оо өргөн гүйж яваа нь гүйж явсан нь харагдаад л. Яг тэр үед яваад оччихсон юм шиг мэдрэмж төрөөд л.

Аугаа “Роуз боул” – хичнээн хүний баярын нулимс, харууслын сувдан хэлхээг энд шингээсэн бол доо, ЧИ!

“Таван цагариг” сонины АНУ дахь тусгай сурвалжлагч Ц.Энхтүвшин.

Сан Франциско-Лос Анжелес-Пасадена. 2011 оны 6 дугаар сарын 25-26.

                Наадамд түрүүлэх бөхийн өнгө өөр байдаг шиг Жокович ч энэ жил үнэхээр сайн байгаа. Түрүүлсэн түрүүлээгүй маргаашаас эхлээд чансаагаараа дэлхийд тэргүүлэх нь тодорхой байсан юм. Алдарт Рафаэль Надаль ч мөчөөгөө згээр өгөхгүй нь ойлгомжтой. Сайхан ч тоглолт болсон, серб залуу ч эхнээсээ давуу байдал авч олдсон боломжийг алдалгүй ашиглан Уимблдонд анх удаагаа түрүүллээ. Түүний зүүнээс баруун тал руу хийх цохилт, бас нууц эргүүлэгтэй цохилт, байрлалын маневр, хөдөлгөөн, хамгаалалт үнэхээр гайхалтай юм. За тэгээд энэ тоглолтыг үзсэн хүн бишгүй олон байгаа, үзээгүй нэг нь интернетээс ч харчихаж болохоор олон юм нуршаад яахав.

                Харин нэгэнт ам нээсэн болохоор Уимблдоны тухай хэдэн зүйл өгүүлэе. 1877 оноос эхлэн зохиогдсон энэхүү тэмцээн эрхэмсэг англи маягийн олон уламжлалтай. Тухайлбал Уимблдонд тоглогч зөвхөн цагаан өнгийн л хувцас өмсөх хатуу жаягтай. Мөн эмэгтэй тоглогчдыг мисс эсвэл миссис л гэж дууддаг бол эрэгтэйчүүдийг зөвхөн нэрээр нь дуудах жишээтэй. Мөнгөн шагнал нь ч өндөр. Жокович түрүүлээд 1.1 сая фунт стерлинг , Надаль үзүүрлээд 650 мянга халаасалж байгаа бол Уимблдонд ганц “давсан” теннисчин л   11 500 фунт авдаг гээд бод доо.

За ингээд Жоковичийг цомоо авч байх үед өглөөний 9 цаг болсон тул сувгаа ESPN  дээр таарууллаа. Германд болж буй “гэзэгтэй” хөлбөмбөгчдийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний хэсгийн тоглолтод “манай” Бразилийн бүсгүйчүүд Норвегийн хүүхнүүдтэй өрсөлдөх юм. Хүүхнүүдийн дэлхийн аварга үнэхээр гоё болж байгаа. Уран гоё тоглолт, өндөр техникийг та тоглолт болгоноос харж болно. Норвеги хүүхнүүд хөлбөмбөгөөр дэлхийд аваргалж, олимпод түрүүлж байсан одтой он жилүүд бий. Тэгэхээр басаж болохгүй өрсөлдөгч. Харин манай Бразилийн бүсгүйчүүд  олимпод ч , дэлхийн аваргад ч түрүүлж үзээгүй байгаа. Энэ жил “Самба Хатан хаад” маань түрүүлэх байх гээд дээлийнх нь захыг мушгиж суугаа юм. Талбайн эзэн, сүүлийн хоёр дэлхийн аваргад  дараалан түрүүлээд байгаа Герман, хэзээний хүчтэй Америк, Швед , адтай Япон хүүхнүүд гээд гол өрсөлдөгч бий. Гэхдээ манайд “юбкатай Пеле” гэгддэг Марта байгаа. Таван жил дараалан дэлхийн шилдэг эмэгтэй хөлбөмбөгчний шагналыг хүртсэн Марта маань энэ өдөр Норвегийн хаалганд хоёр ч гайхамшигтай гоол оруулсан. Бас нэг гоолын янзтай паас хаяснаар Бразил хүүхнүүд маань Сканпинавын хойгийн шаргал үст бүсгүйчүүлийг 3:0-ээр бут ниргэн хөлбөмбөгийн хичээл заалаа.

Энэ тоглолт  11 цагийн үед дууссан. Одоо нэг цагийн дараа буюу их үдэд Бразилийн шигшээ баг Өмнөд Америкийн  аварга шалгаруулах тэмцээний эхний тоглолтоо Венесуэлтэй хийх юм. Тоглолтыг Мексикийн  Univision  ТВ бас л шууд дамжуулан үзүүлнэ. Энэ хөөрхий мексикүүдийг манайхан “халтарууд”, “казакууд”  энэ тэр гээд л байдаг. Болиорой. Хөөрхий манай “амигос” нар байхгүй бол хөлбөмбөгийн олон тоглолтыг үзэж чадахгүй шүү. Америкууд шиг өөрсдийнхөө л оролцох эсвэл өөрсдөө л амжилт гаргадаг тэмцээнүүдийг биш хөлбөмбөгийг бол ёстой л “алагчилгүй” гаргадаг болохоор нь Мексик  ТВ-үүдэд “хайр зарлаж” болохоор. За энэ яахав.  Нэгэнт нэг цагийн “цонх”  гарсан тул нет “ухах” ажилд орлоо,энэ хугацааг ашиглаад.

                Өнөөдөр бас жинхэнэ манай Монголын шигшээ маань “Бразил-2014” хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний урьдчилсан шатны тоглолтод оролцох тэгшитгэлийн хариу тоглолтоо Мьянмартай хийсэн байх ёстой.  Тэр тоглолт юу болж байна гээд нэт ухаж байгаан.

Улаанбаатарт болсон, манайхан 1:0-оор хождог тоглолтыг Монголынхоо UBS  ТВ-ээр шууд үзсэн л дээ. Өмнө нь  3 сард Филиппинтэй тоглохыг нь бас шууд үзсэн. Сиймхий ч гэсэн гэр минь, сэгсгэр ч гэсэн ээж минь гэгчээр өөрийнхөө улсын шигшээ багийн тоглолтыг үзэхээр бас л янзтай . Хожих хожигдох нь яахав.

Мьянмартай тоглохын өмнө Эрхүүд очоод тэндхийн багуудад “нусаа” гартал хожигдсан тоглолтынх нь тоймыг бас харсан юм. Мьянмарт очоод ч хожихгүй л байх гэж бодогдож байлаа. Өөрсдийнхнөө  муулах гээд байгаан биш шүү, үнэхээр бас болоогүй л харагдаж байна лээ. Тактик, ямар хувилбараар тоглох тухайгаа дасгалжуулагч нь ярьж байна лээ. 4-4-3 гээд л. Тэр нь яахав. Тэр тактикийг чинь бөмбөгөө зөв эзэмшиж чадахгүй байгаа дотвлогчид, тоглолтыг удирдаж, талбайгаа бүрэн харж чадахгүй байгаа хагас хамгаалагчид, довтолгоог дамжуулалт хийж эхлүүлэх биш шууд л урагшаа цөлж амиа л аргалдаг хамгаалагчид чинь биелүүлэхэд өдий байнаа. Арга ч үгүй биз. “Морин толгой” хэмээх Б.Ганболд гэдэг нөхөр ФИФА-аас өгсөн мөнгийг юунд зарцуулж байсны үр дүн энэ л дээ. Халагдаж солигдохыг , ханаж цадахыг мэддэггүй энэ “толгой “л Монголын хөлбөмбөгийн хөгжлийг “чөдөрлөсөн” гол этгээд дээ. Хөлбөмбөгийн Холбоондоо шинэчлэлт хийлээ гэсэн чинь өөрөө нарийн бичгийндаргаасаа болиод Ерөнхийлөгч болоод дэвшчихэж байгаа хүнтэй ч юу ярих вэ дээ.

Бас нэг “шинэчлэлт” нь шигшээ багаа “Хөх чононууд” гээд л гоё нэрлэсэн. Нэрээрээ болдог бол ч дийлдэхээргүй шүү. “Хөх чононууд”  гэсэн мөртлөө “Морин толгойтой” холбооны лого нь хэвээрээ л байх. За тэгээд манайхан Мяанмарт очоод 0:2-ээр хожигдоод “ажил” дуусчээ. Олон хүн Монголын хөлбөмбөгийн шигшээ хожигдсонд харамсаж байгаа байх. Би бол харин “баярлаж байна”. Эртхэн үнэн дүр царайгаа мэдээд, хэмжээгээ таниад авсан нь цаашдын хөгжилд хэрэгтэй. Хожсон бол нөгөө “толгой” чинь Монголын хөлбөмбөг хөгжиж байна гээд л ичихгүй авна даа. Мьянмарын шигшээгийн тоглож байгаа цэнгэлдэх хүрээлэн, үзэж байгаа үзэгчдийг нэг хараад, Монголд ФИФА-аас олгосон 1 сая 250 доллараар ямар “цэнгэлдэх”  барьсныг харьцуулаад нэг бодохоор хэлэх ч үг олдохгүй.

Арзайж сэрзийсэн төмөр торон хашаан дотор, цаана нь задгай барилга, бөөн кран, ийм талбайд тоглолтоо хийдэг үндэсний  шигшээ баг дэлхийд байхгүй гээд мөрийцсөн ч болно.

Уг нь нэг үеээ бодвол манайд хөлбөмбөг сонирхдог, тоглодог хүн их болсон байна. Сайн ч хүүхдүүд олон болж байна. Гагцхүү зөв систем, зөв тогтолцоо байхгүй юм. Монголын маань хөлбөмбөг иймэрхүү сэтгэгдэл төрүүлэв.

Иймэрхүү бодол эргэлдэж байтал хэдийнээ 12 цаг болчихож. COPA AMERICA 2011 –д Бразил анхны тоглолтоо Венесуэлийн шигшээтэй хийлээ. “Халтар царайт”-ын нутгийнхан тивдээ бол хамгийн тааруухан багийн нэг. Тэгэхээр яах бол ийх бол гээд нэг их догдолсонгүй ээ. Харин Бразилийнхаа ирээдүй гэгдэж байгаа ганц хоёр тоглогчоо хэрхэн тоглохыг сайтар харах зорилготой байв. Хамгийн шилдэг, хамгийн мөнгөтэй, хамгийн их зорилго тавьсан багуудын “бай” болоод байгаа Неймар, дараагийн Кака гэгдэж буй Гансу нарыг. Эхний тоглолт болоод тэгсэн үү, нэг л санаанд хүрсэнгүй ээ Бразилийн тоглолт. Робиньо, Пато хоёр сайхан боломжийг ашиглахгүй юм,  нөгөө хоёр залуу бие ээ бариад тоглолт нь гарахгүй байсаар Венесуэлтэй 0:0-оор тэнцчихлээ. “Айлын хүүхдүүд” ийм л айхтар байна шүү дээ. Нөгөө муулаад байсан Венесуэл л гэхэд дэлхийн дархан аваргатай тэнцэж байна.

Боливи гээд дундаж л баг гэхэд Месситэй, Тевестэй, Агуэротой Аргентинтэй нутаг дээр нь тэнцэж байна. Хөлбөмбөг ийм л хөгжиж байна, дэлхий дахинд. Харин манайд, Монголд маань...

Одоо цаг 14.00 боллоо. Дахиад нэг цаг хагасын дараа ахиад л Бразилийн шигшээгийн тоглолт гарах нь. Энэ удаа Мексикт болж  буй 17 нас хүртэлх идэрчүүдийн дэлхийн аваргын шөвгийн наймд Бразилийн хөвгүүд Японы үе тэнгийхэнтэйгээ хүч үзнээ.  ESPN3 .com  идэрчүүдийн ДАШТ-ий бүх тоглолтыг үзүүлж байгаа. Бразилийн идэрчүүд эхлээд төвөггүй гурван гоол оруулсан ч  тоглолтын төгсгөлд хоёр гоол алдаж жаахан сандраад 3:2-оор хожин хагас шигшээд шалгарлаа. Одоо хагас шигшээд Уругвайтай.

Бразилийн шигшээгийн улаан фэн болсноосоо хойш нэг өдөр гурван тоглолтыг нь үзэж байсан удаагүй ээ. Үнэхээр ховор тохиолдол шүү, наддаа бол.

“Таван цагариг”-ийн АНУ дахь тусгай сурвалжлагч Ц.Энхтүвшин

Хоккей хаанахын тоглоом бэ?

Аливаа улс орон үүсгэж буй болгосон спортоо манайх гэж өмчлөх дуртай, тэр спортынхоо төрөлд “Number One”  байхыг хүсдэг. Хөлбөмбөгийн өлгий нутаг гэж Англичууд бахархаж байхад Олимпийг “төрүүлсэн” орон бол Грек гэдэгтэй хэн ч маргахгүй ээ. Манайхан Дэлхийд ганцхан Монгол наадам хэмээн цээжээ дэлддэг бол Япончууд сүмо, жүдо, Америкийг сагсанбөмбөгөө хэн нэгэнтэй хуваалцахыг хүсэхгүй нь ойлгомжтой.

Гэхдээ үүсгэж бий болгоогүй ч тухайн спортын төрөлд амжилт, сургалт, ард түмнийх нь дуртай байдал гээд бүх талаас нь авч үзвэл өрөөлийн юмыг өөрийн үндэсний спортоо болгосон ард түмэн, улс орон бишгүйдээ бий. Бразилийг хөлбөмбөгийн, Кубыг боксын, Ираныг бөхийн орон гэж хэлэхгүй байхын аргагүй ээ.

Тэгвэл хоккей хаанахых вэ? Аль ч талаас нь аваад үзсэн хоккей бол яах аргагүй Канадын үндэсний спорт оо. 1875 оны гуравдугаар сарын гурванд Канадын Монреаль хотын “Викториа” мөсөн гулгуурын талбайд хоккейн анхны албан ёсны тоглолт болсон бөгөөд багууд ес есөн хүний бүрэлдэхүүнтэй, шайб нь модоор хийсэн, мөн хоккейд анх хаалга тавьсан тухай “Montreal Gazetta” –д дурьдагдсан байдаг билээ. Дараа нь 1877 онд хоккейн дүрмийн анхны долоон заалтыг баталж, 1879 оноос резинэн шайбаар тоглодог болсон гээд хоккейн спортын үүх, түүхийн анхдагч бүхэн Канадад хамаарана. Зөвхөн эртний түүх төдийгүй хоккейн өчигдөр, өнөөдрийн хөгжил дэвшил, амжилт бүрт ч “Агч навчны” орон толгой цохино.

Олимп дэлхийн аварга цолыг хамгийн олон авсан орон нь мэдээж Канад. Канадын эрэгтэйчүүдийн шигшээ баг Олимпийн аварга цолыг 8 удаа, Дэлхийн аваргын цолыг 18 удаа хүртсэн бол бүсгүйчүүд нь Олимпийн 3 алт, дэлхийн аваргын 9 алтан медальтай. Залуучуудын шигшээ баг нь мөн дэлхийд 15 удаа түрүүлсэн амжилттай.

            Манай гаригийн хоккейн хамгийн хүчирхэг лиг NHL-ийн бүх тоглогчдын 54,1 хувь нь канад тоглогчид байдаг бөгөөд Станлийн цомыг хамгийн олон хүртсэн баг нь ч мөн Канадын “Монреаль Канадиенс” юм.

            “Агч навчны оронд” нийтдээ 2451  битүү хоккейн талбай, 11 000 гаруй гадаах задгай хоккейн талбай байдаг бөгөөд зөвхөн хоккейн спортоор дагнан хичээллэдэг, албан ёсны бүртгэлтэй 545  363 тоглогч байдаг гэнэ. 

            Иймээс ч  Канадын  үзэгч хөгжөөн дэмжигчид хоккейчдоосоо үргэлж “Number one” байхыг шаардаж, шигшээ багаасаа ( эрэгтэй, эмэгтэй, залуучууд, өсвөр үеийн ямар ч  шигшээ байсан ялгаагүй) ямар ч тэмцээнд ороход нь зөвхөн алтан медаль, аваргын цомыг л хүлээж байдаг ажгуу.

Зүүдэнд ч оромгүй явдал

     Алтан медалийн төлөө Канад-ОХУ-ын хоккейчид өрсөлдөхөөр гарч ирэх тэр агшинд HSBC  ордонд чухамхүү ямархуу дуу чимээтэй байсныг үгээр илэрхийлэхэд хэцүү. Канад орон тэр чигэрээ Баффалод, HSBC  ордонд нүүгээд ирчихсэн юм уу гэж бодогдохоор. Ордон дотор суудлаа эзэлсэн 20 000 хүн төдийгүй ордны яг гадна байрлуулсан тасалбар хүрэлцээгүй хөгжөөн дэмжигчдэд зориулсан аварга том дэлгэц бүхий асарт буй нижгээд мянган хүн( бараг 99 хувь нь канадчууд) , за тэгээд гэртээ цэнхэр дэлгэцийнхээ өмнө тухлан суугаа боловч сэтгэл зүрхээрээ хэдийнээ Баффалод ирчихсэн Канадын хүн амын бараг 40 хувь нь буюу 14,2 сая (!!!!)  үзэгчид дотор Канадын залуучуудын ялалтад эргэлзэж байсан хүн нэг ширхэг ч байхгүй байсан болов уу? Үүнийг тэрлэгч миний бие ч гэсэн тэдний нэгэн байсан билээ.

Хоёр орны төрийн далбааг барьсан бяцхан хүүхдүүд талбайд хүндэтгэлийн тойрог хийсний дараа хоккейн талбай дахь мөнхийн “дайсан”, хоккейн хүйтэн дайныг өдөөгч хоёр гүрэн болох Канад-ОХУ-ын залуучуудын шигшээ баг 2011 оны ДАШТ-ий алтан медаль, аваргын цомын төлөө өрсөлдөхөөр мөсөн дээр гарч ирлээ. Ордон дүүрэн Канадын хөгжөөн дэмжигч , фанатууд “Агч навчны” орныхоо хоккейчдыг халуун алга ташилтын доор угтсан бол Оросын багийг гарч ирэхэд  “Буууу”  хэмээн дургүйцлээ илэрхийлсэн.

1:0 – 5 мин  Эллис (де Хаан, Б.Шенн), 2:0 – 20 мин Эштон (Леблан), 3:0 – 27 мин Б.Шенн (Фолиньо), 3:1 – 43 мин Панарин (Березин, Голубев), 3:2 – 43 мин Кицын (С. Калинин, Е.Кузнецов), 3:3 – 48 мин  Тарасенко (Е.Кузнецов), 3:4 – 56 мин Панарин (Голубев, Тарасенко), 3:5 – 59 мин Двуреченский (Е.Кузнецов)

Хаалгачид: Висентин 22/27 – Бобков 20/20, Шикин 15/18.

Канадчууд тоглолтыг хэрхэн эхэлдэг тэр л хэв маягаараа , өөрөөр хэлбэл маш их хурдтай угсраа довтолгоо, хаалга руу хаанаас ч хамаагүй шайбыг шиддэг тэр арга барилаараа эхлэв. Канадын эсрэг тоглохдоо ямар ч багийн дасгалжуулагчийн толгойны өвчин нь эхний 5-10 минутад л тэднийг хэрхэн зогсоох вэ гэдэгт  байдаг хэмээн хоккейн мэргэжилтнүүд ярьдаг билээ. Үнэхээр ч  тоглолт эхлээд 5 минут ч болоогүй байхад Үанадчууд эхний шайбыг орууллаа. Тэмцээний шилдэг довтлогч Брэйден Шенн ухаалаг оновчтой дамжуулалтыг Райн Эллист өгч, Канадын багийн ахлагч хүчтэй, оновчтой цохилтоор Оросын хаалгыг “мялаалаа”.  Канадууд тоглолтын санаачилгыг гартаа авчээ. Нэгдүгээр үе дуусахын өмнөхөн Эштон хоёр дахь шайбыг Оросын хаалганд оруулснаар 2:0-ээр эхний үе өндөрлөв.

Хоёрдугаар үед  Канадын лидер Брэйден Шенн ОХУ-ын хаалгач Шикиний хаалганд гуравдахь шайбыг орууллаа. Энэ гоолын дараагаар ОХУ-ын дасгалжуулагч В.Брагин Шикинийг нөөц тоглогчдын судал “татаж авчраад” , оронд нь биерхүү Бобковыг  мөсөн дээр гаргав. Энэ нь тун нүдээ олсон шийдвэр болох нь удалгүй тодорхой болсон билээ. Бобков сэлгээгээр гарч ирснээсээ хойш Канадын 20 цохилтыг хааж, хаалгандаа нэг гоол алдалгүй тоглон, финалын нэгэн баатар болсон юм.

Шийдвэрлэх гуравдугаар үе. Тоглолт дуусахад ердөө 20-хон минут  үлджээ. Канадууд 3:0-ээр хожиж яваа. Бүх юм тодорхой. Гэвч ийм хүнд байдал, нөхцөлөөс гарахад ёстой л нөгөө Дэлхийн II  дайны үед “Эх орныхо төлөө” гээд л пулёмётны галын өмнө цээжээрээ хаадаг “ОРОС ЗАН”, “ОРОС ЗОРИГ”  л хэрэгтэй байсан бөгөөд Орос залуучуудад  энэ зан чанар, зориг зүрх байсан нь гуравдугаар үед илрэв. Найдваргүй шахам хожигдож явсан ОХУ-ын 13-хан секундын дотор дараалан хоёр шайб оруулан нөхцөл байдлыг орвонгоор нь эргүүлсэн бол ялалтдаа хэт бардаж, сэтгэлдээ алтан медалиа хэдийнээ зүүчихээд байсан Канадчууд Оросын энэ гэнэтийн “цохилтод” шоконд, бүүр нокаутад орлоо.

Канадын дасгалжуулагч ч гэж нэг их номын дүмбийсэн амьтан. Тоо 3:2 болж, байдал эвгүйцэж эхэлмэгц тайм аут аваад сэтгэлийн хөдөлгөөнөө барьж сурах болоогүй залуу хүүхдүүдэд хэдэн үг хэлсэн бол яах ч байсан юм билээ. Гэтэл Оросын дасгалжуулагч Брагин нэгдүгээр үеийн завсарлагаагаар дэлбэртлээ уурлаж, самбараа хүртэл эвдэж, хатуухан үг хэлсэн нь орос “пацаануудад” ихээхэн нөлөөлсөн тухай тоглогчид нь дараа нь ярьж байсан.

За тэгээд тоо 3:2 болсноос хойш Канадын тоглолт бүүр байхгүй болсон гэхэд хилдэхгүй ээ. Гулгалт нь удааширч, дамжуулалт нь оновчгүй болж, цохилт нь хүчгүй болж, нэг үгээр хэлбэл “галгүй” болжээ. Харин Оросууд улам урам орсон нь илт. Арга чүгүй байх. Алдах юм ч тэдэнд алга. “Орос эх орныхоо төлөө” гээд л шийдвэрлэх тулаанд орж буй дайчин эрчүүд шиг харагдана, өнөөх пацаанууд.

Тоглолтын 48 дахь минутад ОХУ-ын багийн ахлагч Тарасенко иэнцээний шайбыг орууллаа. Хоёрдугаар үед тэрбээр хавтргандаа бэртэл авсан ч хүнд хэцүү үед багийн нөхдөө орхилгүй гуравдугаар үед дахин талбайд гарсан төдийгүй тэнцээний шайбыг оруулсан нь энэ. 

Канадын дасгалжуулагч Дэйв Камерон тоо 3:3 болмогц сая л гэнэт ухаарсан мэт тайм аут авлаа. Гэвч хэдийнээ шокошд орчихсон хүүхдүүдэд түүний хэлсэн ярьсан огтхон ч нэмэр болсонгүй ээ. Үүнийгээ ч дараа нь Камерон хэвлэлийн бага хурал дээр хэлж, миний алдаа байсан гэдгээ хүлээсэн.

Тоглолтын цаг дуусахаас 4 минутын өмнө Панарин тоог 4:3 болгон Оросууд илүү гарсан бол нэг минутын өмнөхөн Двуреченски тав дахь шайбыг оруулснаар Канадчуудын сүүлчийн найдлага тасарч , олон мянган үзэгч суудлаасаа босон гарлаа.

Канадчууд 3:0-ээр хожиж явахад Канадын үнэнч хөгжөөн дэмжигч миний бие хүртэл Оросуудыг “өрөвдөж”, Яахав Оросууд ганц, хоёр шайб хийвэл хийг, тэгвэл тоглолт сонирхолтой, “амттай” болно гэсэн бодол төрж суусныг нуух юун. Гэтэл бүүр нэг, хоёроор тогтохгүй нэмөсөн таван шайб оруулчихдаг байна. БИе хөшиж, дуу гарахаа больж, юун зураг авах, бичлэг хийх манатай…

Канадын хоккейг 30 гаран жил балиашиглахдаа олон арван ялалтын “амтыг”, ялагдлын “гашууныг” мэдэрч байсан. Санаанд тод үлдэснээс 1981 оны “Канадын цом”-ын финалд манай Гретцки тэргүүтэй Канадын шигшээ нутагтаа 1:8-ээр Оросуудад хожигдож байсан нь олон жил мартагдахгүй явсан. Гэвч тэр тоглолтыг ТВ-ээр үзсэн болохоор хожигдлын “уур амьсгалыг” бас сайн мэдрээгүй юм шиг байгаан.

            2002 онд “Агч навчны” орныхон маань Олимпийн аврга болоход манай Гретцки дасгалжуулаад, Супер Марио Лемьё ахлаад тоглож байхыг “амьдаар” нь хараад урд өмнөх бүх ялагдлаа мартаж байсансан.

            Гэтэл дахиад л Канадын хоккейн түүхэн дэх хамгийн гутамшигтай ялагдлын “амьд гэрч” болдог байна шүү, бараг яах гэж Баффалод ирэв дээ гэж бодогдож байлаа.  Энэ удаа олсон “зүрхний шарх” маань хэзээ эдгэхийг хэлж мэдэхгүй.

            Ирэх жилийн дэлхийн залуучуудын аваргаар Канадууд –Оросуудыг финалд нойлоор нь хожих, эсвэл 2014 онд ОХУ-ын Сочи хотноо болох Өвлийн олимпийн шигшээ тоглолтод нутаг дээр нь Оросуудыг Канад маань хожихыг “нүдээрээ” харсан цагт илааршиж магадгйү юм даа. За энэ ч яахав хувийн асуудал.

            Толгойгоо гудайлган нүдэндээ нулимс цийлэгнүүлэн зогсох канад хөвгүүд, бас л баярын “сувдан хэлхээ” унагааж, “Мы чемпионы!” хэмээн хашгиралдах орос жаалуудын дүр төрх нүдэнд минь ил. Хожсонд нь ч , хожигдсонд нь ч та нарт баярлалаа. Жинхэнэ хоккейн “тулааныг” та нар харуулсан шүү.

            Тэмцээнийг зохион байгуулагчдаас ДАШТ-ий шилдэг хаалгачаар АНУ-ын Жэк Кэмпбелл, шилдэг хамгаалагчаар Канадын Райан Эллис, шилдэг довтлогчоор Канадын  Брэйден Шенн нарыг тодруулсан. Мөн шилдгийн шилдэг буюу MVP-г Брэйден Шенн хүртлээ.

Согтуу аваргууд

Оросын залуус дэлхийн аваргын алтан медаль зүүснийхээ дараа, ОХУ-ын төрийн дууллыг :  

Россия — священная наша держава,

            Россия — любимая наша страна.

            Могучая воля, великая слава —

            Твоё достоянье на все времена!

                        Славься, Отечество, наше свободное,

                         Братских народов союз вековой,

                        Предками данная мудрость народная!

                        Славься, страна! Мы гордимся тобой!

хэмээн бүгд даган дуулахад тэдний эх оронч сэтгэл, эрэлхэг зориг, хувирашгүй зан чанараар олон хүн бахдаж байлаа. “День Победа” –гийн орой нь ДАШТ-д оролцсон баг тамирчид, сэтгүүлчдийн байрласан  Adam’s Mark  зочид буудлыг оросууд ёстой л нураах дөхөв. Тус буудлын ресторан бааранд гунигаа тайлан даруухан сууж  буй Канадын сэтгүүлчид, балиашигуудын дунд дэлхийн аваргууд маань цөс хөөрөн орилолдож, хэтэрхий тавьтиргүй аашилж байсан ч “шилжилтийн насандаа” яваа залуус , дээр нь дэлхийн аварга болсон эмоци нь дарагдаагүйг ойлгон хүн бүр л найрсаг хандаж байв, тэдэнтэй. Гэвч орос “пацаанууд” шар айраг, архийг хэмжээ, хязгааргүй ууж, багагүй согтсон. Бүүр “тасарсан” хүүхдүүд ч цөөнгүй байлаа. Өглөө үүрээр онгоцны буудал явах ОХУ-ын багийн хэнх гишүүд үүрийн дөрвөн цаг хүртэл бааранд “аварга цолоо” угаана лээ.

Тэдний явах цаг болоход олонхи нь согтуу, зарим нь бүүр хөл дээрээ тогтож ядан байсан бөгөөд Баффалогийн Олон улсын нисэх онгоцны буудал дээр “Дельта” авиакомпани тэднийг нислэгийн аюулгүй байдлыг зөрчсөн тул бүтэн багаар нь онгоуноос албадан буулгаж дараагийн өдрийн онгоцоор нисгэх болсон билээ. Энэ тухай Хойд Америкийн хэвлэлүүд нилээд шуугиж, харин ОХУ-ын албаны хүмүүс “Манай багийнхан зүв зүгээр байсан. Ганц нэг нь л бид аваргууд хэмээн хашгирсан байх. Архи дарс бол огтхонч хэрэглээгүй “ хэмээн мэдэгдэж байна лээ. Гэвч Америкууд зүгээр нэг хашгирсны төлөө бүтэн багаар нь нислэгийг нь хойшлуулна гэдэг юу л бол. Тэгээд ч  Adam’s  Mark зочид буудлын ресторан бааранд тэдэнтэй хамт үүр цайлгасан  “гэрчүүд”, буудлын хамгаалалтын албаны хийсэн бичлэг баримт хангалттай байга юм. Оросууд “характераа” олон юман дээр л гаргалаа даа.

Хоккейн “ам бүл” өнөр өтгөн

ДАШТ-ий үеэр олон арван сэтгүүлчид, энгийн хөгжөөн дэмжигчид, балиашигуудтай уулзаж байсан. Тэдний дотроос хоккейн хорхойтон, жирийн л нэг  хөгжөөн дэмжигч Канадын Марсель Грэйвиль, Финландаас ирсэн Юхтила нартай богино хугацаанд танилцан, ширээний ард удаахан сууж, хоккейн “хэлээр” ярилцсан. Марсель Юхтила нар бүүр хоёр жилийн өмнө Канадын Оттавад мөн л залуучуудын ДАШТ-ий үеэр танилцсан бөгөөд тэрнээс хойш жил болгон залуучуудын ДАШТ-ий үеэр амралтаа аваад хоккейн тэмцээн үзэж, газар газрын найзуудтайгаа уулзаж, хэд хоног “жаргалаа” эдэлдэг гэнэ. Финландын Юхтилагийн ах дүү, найз нөхөд гээд энэ жил 6 хүнтэй баг Баффалод ирсэн аж. Хэдийгээр Финландууд медальд хүрч чадаагүй ч сайхан тэмцээн үзсэндээ сэтгэл хангалуун буйгаа суоми залуу маань өгүүлсэн. Тэрбээр гэртээ харихын тулд 33 цаг нисч байж очих тухайгаа ч дуулгана лээ. Финландын 80-аад оны сэтгэлд хоногшсон тоглогчид болох Юкка Порвари, Рейхо Роутсалайнен, Онтар Кивелья нарын тухай сураг тавихад мань хүн нилээд гайхаад, бас  “Монголд манай суоми хоккейчдийг бас мэддэг хэрэг үү” хэмээн бахархаад Кивелья эмэгтэй хоккейн багийн дасгалжуулагч хийдэг, Порварич сөн дасгалжуулагч хийж байгаа, харин Роутсалайнен хаана , юу хийдгийг сайн мэдэхгүй гэж өгүүлэв.

Марсель бол Канадын Онториа мужийн Фэльконбриж хэмээх жижиг хотоос найзуудынхаа хамт ирсэн бөгөөд “Хstrara” хэмээх никелийн үйлдвэрт ажилладаг, жирийн нэг хоккей сонирхогч гэнэ. Гэхдээ “Манай Канадын ямар ч хүн хоккейн муухан мэргэжилтэн, муухан сэтгүүлчдээс илүү хоккейн мэдлэгтэй шүү” хэмээв. “Дараа жилийн тэмцээн манай Канадын Калгари, Эдмонтонд болно. Хоккейн найз нөхөд маань жил ирэх тутам ам бүлээ нэмж байна. Та нар ирэх жил ирээрэй” гэж урихаа ч мартсангүй ээ. Мөн манай Канадад мэргэжлийн хоккейн буюу NHL-ийн тоглолт үзэх тасалбар олдоход тун хэцүү. Хэдэн үе удмаараа дамжин бйангийн суудал худалдаад авчихсан, тэрнийгээ үр хүүхэд, ач нартаа өвлүүлэн үлдээдэг юм. Тэгэхээр NHL-ийн тоглолтыг Канадад үзүүлнэ гэж амлаж чадахгүй шүү, харин залуучуудын хоккей бол болох юм гэлээ.

Амьдаанууд болон аав,хүү, ах дүүс

Энэ жилийн ДАШТ-д хоккейн ертөнцөд өмнө нь танил цөөнгүй нэр сонсогдлоо. Тухайлбал Канадын багт хний хэдэн тоглолтод Оливье Руа гэдэг хаалгач тоглосон. Домогт хаалгач Патрик Руатай ураг төрлийн холбоогүй ч “мэргэжил” нэгтэй, нэр нэгтэй болохоор сонин содон байлаа. Харин Маркус Фолиньо гэдэг бас нэг залуу Канадын шигшээд тоглосон бөгөөд нэгэн цагт Канадын шигшээд тоглож байсан, хоккей сонирхогчдын сайн мэдэх Майк Фолиньогийн бага хүү нь гэнэ. Мөн Чехийн алдарт хоккейчин, аугаа тоглогч Иван Хлинкагийн хүү Михаэль , Финландын шилдгүүдийн нэг байсан Виртанений хүү Йессе , АНУ-ын шигшээд цуут хамгаалагч Раймон Буркийн хүү Райан гээд олон арван удам залгасан хоккейчин байна. Тэмцээний шилдэг довтлогчийн шагнал хүртсэн Брэйден Шенн бол “Торонто Мэйпл ливз” багийн хамгаалагч Люк Шенний төрсөн дүү байх жишээтэй.

Зарим нэг тоо баримт

“Баффало-2011” үзэгчдийн тоогоор залуучуудын дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээний түүхэнд  хоёрт орох тэмцээн боллоо. Өөрөөр хэлбэл ДАШТ-ий 31 тоглолтыг нийтдээ 330 000 мянган үзэгч үзсэн байна. Хамгийн олон үзэгчтэй залуучуудын ДАШТ бол 2009 онд Канадын Оттавад болсон тэмцээн бөгөөд тэгэхэд 453 200 үзэгч үзсэн байна.

Финалын тоглолтод Канадын баг ОХУ-ын багийг 3 дугаар үе гэхэд 3:0-ээр хожиж яваад хожигдсон. Хоккейн түүхэнд ийм тоглолт бас ч дандаа болоод байдаггүй ажээ. 2005 оноос хойш болсон  NHL-ийн 1226 тоглолтоос наймд нь л гуравдугаар үед  гурван шайбны зөрүүтэй хожиж явсан баг хожигдсон тохиолдол гарчээ. 

Залуучуудын дэлхийн аварга болсон Баффало, Ниагара Фоллс хотууд нь Канадын хилтэй шууд залгаа хотууд. Баффало Ниагара Фоллсоос 17 миль (27 км) , Канадын Торонто хотоос 103 миль буюу 165 км зайтай .

Баффало хот  Peace Bridge  буюу “Энх тайваны гүүрээр” Канадтай шууд холбогддог ажээ.

P.S  “Баффало-2011” хоккейн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг сурвалжлахад, хоккей , спорт сонирхогч та бүхэнд энэхүү сурвалжлагыг хүргэхэд  чин сэтгэлийн туслалцаа  үзүүлсэн Сан Франциско хотын “Полк” Чимэдцэрэнгийн Баатар анддаа талархал илэрхийлье!

 “Таван цагариг” сонины АНУ дахь тусгай сурвалжлагч Ц.Энхтүвшин. Сан Франциско-Детройт-Баффало. 2011 оны нэгдүгээр сар.

Сан Францискогоос Детройт –Баффало маршрутаар “Дельта” авиакомпанийн “төмөр шувууг” хөлөглөн хоккейн залуучуудын Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг сурвалжлахаар зорин байхдаа үнэхээр ийм сенсаац дүүрэн финал болно, ийм содон сонин гоё хоккей үзнэ гэж үнэндээ ч төсөөлж явсангүй ээ. 

Америкийн Нью-Йорк мужийн Баффало болон Ниагара Фоллс хотуудад залуучуудын дэлхийн аварга шалгаруулах  шайбтай хоккейн 35 дахь удаагийн тэмцээн болж буйг, уг тэмцээний явцын тухай өмнөх нийтлэлдээ өгүүлсэн болохоор хагас шигшээ болон медалийн төлөө тоглолтууд руу уншигчдын анхаарлыг хандуулья.

Тэмцээн Америкт болов уу? Канадад болов уу?

Хэсгийн тоглолтод Шведийн хоккейчдод  буллитаар хожигдсон Канадчууд хагас шигшээд эзэн орны залуустай таарах нь тодорхой болсон билээ. 2005-2009 онд завсаргүй тав дараалан түрүүлж, 1993-1997 онд мөн ийм амжилт үзүүлсэн “ах нарынхаа” рекордыг эвдэхээр завдаж байсан Канадын залуучуудыг өнгөрсөн жил Америкчууд нутаг дээр нь алтан медалийн төлөө тоглолтод нэмэлт цагт 5:6-аар хожин “мөрөөдлийг” нь салхинд хийсгэсэн болохоор “Агч навчны” орныхонд чухам Америкийг л финалд хожин аваргалбал “амттай” байх байсан биз. Гэвч өөрсдөө Шведийн зохион байгуулалт сайтай , тоглолтын сахилга бат өндөр багийг бараагүй болохоор “өст хүн өлийн дөвөөн дээр” гэдэг шиг хагас шигшээд Америктайгаа ахин таарсан нь энэ.

Энэ тоглолт ч Америк , Канадын балиашигуудын “цөсийг” нь хөөргөсөн халуухан юм болох байх гэж бодож байтал ёстой эсрэгээр эргэв. Баффало хотын HBSC  хэмээх аварга ордонд Канад-АНУ-ын тоглолтыг үзэхээр ирсэн 20 000 хүний за бараг 80-90 хувь нь улаан өнгөтэй, агч модны дүрстэй хувцсаар гангарсан Канадчууд , Канадын балиашигууд байсан нь гайхалтай. Тэдний уухайлах, шуугилдах үнэхээр гайхалтай.

Хүний бус өөрийнхөө нутагт тоглож байгаа юм шиг Канадууд ч бүх талаар энэ тоглолтод илүүрхэн 4:1-ээр төвөггүйхэн хожлоо. Хэрэв өмнөх тэмцээний шилдэг хаалгачийн шагналтай АНУ-ын ирээдүйтэй хаалгач Жэк Кэмпбелл Канадын багийн 37 цохилтыг хаагаагүй бол тооны харьцаа  илүү зөрүүтэй байх байсан. Ийнхүү Канадчууд өнгөрсөн жилийнхээ “тооцоог” хийх нь хийлээ. Харин алтын төлөө тэд хэнийг “хожих” бол хэмээн Канадын балиашигууд ярих нь сонсогдоно...

Орос  “пацаануудын” онцгой гавьяа

Хагас шигшээгийн хоёр дахь тоглолтод “үхлийн хэсэгт” Канад, Чех, ОХУ гээд хоккейн луухгаруудтай багтсан ч нэг хожигдолгүй хэсэгтээ тэргүүлж, хагас шигшээд шууд шалгарсан “Гурван титэмт” Швед , энэ тэмцээнд эхлээд Канад, Шведийн багт хожигдож, ирээдүй нь нилээд бүрхэг болоод байсан ч Норвеги, Чехийн багийг дараалан хожиж плей-оффын эрхээ аваад хагас шигшээд үлдэх эрхийн төлөө Финландын багт тоглолтын цаг дуусахад 4 минут орчим дутуу байхад 1:3-аар хожигдож яваад 3:3 болгож дөнгөсөн, улмаар нэмэлт цагт хожлын шайб оруулан гайхамшигтай ялалт байгуулсан Оросын залуучууд хоорондоо таарсан.

Бараг найдваргүй хожигдож яваад гайхамшигтай ялалтыг байгуулсан Оросын залуучууд эрчиндээ Шведийн эсрэг ч шийдэмгий тоглолоо. Хоёрдугаар үед Оросууд 2:0-ээр хожиж явсан юм уг нь. Үүндээ хэт тайвширсан уу, эсвэл өмнөх өдөр Финландтай хийсэн “тулаан”-аас сэргэлт авч амжаагүй юу бүү мэд төдөлгүй Шведүүд санаачилгыг авч Оросын хаалганд гурван шайб дараалан оруулах нь тэр. Гэвч Оросын залуучууд “Русский характераа” харуулж тоглолтын цаг дуусахаас ердөө 1 минут 27 секунд дутуу байхад тооны харьцааг 3:3 болгож дөнгөлөө.  

Нэмэлт 10 минутад тооны харьцаа дахин өөрчлөгдсөнгүй . Бүх зүйл  хоккейн “пенальти” буюу буллитаар шийдэгдэх боллоо.

Авьяас ур чадвар гэхээсээ илүү азтэй,  одтой нь хождог энэ үед “Хоккейн бурхан” Оросуудыг ивээж, шийдвэрлэх буллитыг Голубев оруулснаар тэд дэлхийн аваргын алтан медалийн төлөө тоглох боллоо.

Энэ дашрамд өгүүлэхэд Швед-ОХУ-ын тоглолтын үеэр HSBC  ордныг дүүргэсэн Канадын балиашигууд Оросын талд балиашигласан билээ. Хоккейн мөсөн дээрхи хамгийн үзүүштэй тоглолт бол Канад-Оросын “тулаан” байдаг болохоор алтын төлөө, аваргын төлөө ийм л “тулаан” үзэхээр ийн Оросуудад “тал зассан” хэрэг, Канадын балиашигууд.

Шведүүд медальгүй хоцорсон ч ...

Энэ жилийн тэмцээний хүрэл медалийн тоглолтод АНУ-ын хоккейчид Шведийн үе тэнгийнхнийгээ 4:2-оор хожсон. Гэсэн хэдий ч энэ тэмцээний шилдэг багийн нэг нь яах аргагүй “Гурван титэмтнүүд” буюу Шведийн залуучуудын шигшээ баг байсан гэдэгтэй хөгжөөн дэмжигчид, үзэгчид, сэтгүүлчид, мэргэжилтнүүд бүгд санал нэгтэй байна лээ. Үнэхээр ч Шведийн залуус өндөр зохион байгуулалттай, ухаалаг хоккей тоглож, маш сайхан багийн тоглолт үзүүлсэн нь ийм хүндлэл хүлээсэн хэрэг. Шведийн хаалгач Робин Ланер бол ДАШТ-ий шилдгүүдийн нэг яах аргагүй мөн. Мөн багийн ахлагч Антон Ландер, хамгаалагч Адам Ларссон, довтлогч Габриэль Ландеског нарын нэр тун удахгүй NHL-ийн мөсөн дээр цуурайтах биз ээ.

Өнгөрсөн жилийн дэлхийн залуучуудын аварга АНУ-ын шигшээ аварга цолоо нутаг дээрээ хамгаалах зорилгоо биелүүлээгүй ч сайхан тоглолоо. Тэд үндсэндээ бол зөвхөн Канадын багт л ганц ялагдсан билээ. Ялангуяа Америкийн хаалгач Жэк Кэмпбелл, довтлогч Жереми Морин, Кайл Палмиери нар урамтай сайхан тоглолтоороо хоккей сонирхогчдын “найз” болсон.

            “Таван цагариг” шилдгүүдээс тавыг нь зөв нэрлэв

Хүрэл медалийн төлөө тоглолтын үеэр “Баффало-2011” ДАШТ-ийг албан ёсоор сурвалжлах эрх авсан орон орны сэтгүүлчдийн дунд тэмцээний “Бүх оддын” багийг нэрлэх санал асуулга явуулсан юм. Сэтгүүлч тус бүр нэг хаалгач, хоёр хамгаалагч, гурван довтлогч нэрлэх бөгөөд байрлал тус бүр дээр хамгийн олон санал авсан зургаан тоглогч ДАШТ-ий “Бүх Оддын” багт нэрлэгдэх байв. Канад, Орос, Америк, Швед, Швейцарь, Финланд, Чех, Словак, Герман, Норвеги гээд хоккейн том гүрнүүдийн сэтгүүлчдийн дунд Ази тивээс ганцхан Монголоос, “Таван цагариг” сониноо төлөөлөн санал өгөх завшаан олдсон  бөгөөд ДАШТ-ий “Бүх Оддын” багт  хаалгачаар АНУ-ын Ж.Кэмпбелл, хамгаалагчаар Канадын Р.Эллис, Шведийн А.Ларссон, довтлогчоор Канадын Б.Шенн, Р.Жохансон, ОХУ-ын Е.Кузнецов нарын нэрийг дэвшүүллээ.

Тэмцээний хаалтын ажиллагааны үеэр “Бүх оддын” багт багтсан тамирчдын нэрсийг зарлахад “Таван цагариг”-ийн нэр дэвшүүлсэн зургаан тоглогчийн тав нь  ДАШТ-ий “All Star Team”-д багтсан бөгөөд харин зөвхөн хамгаалагч А.Ларссоны оронд ОХУ-ын Д. Орлов түүнээс олон санал авчээ.

Үргэлжлэл бий

“Таван цагариг”-ийн тусгай сурвалжлагч Ц.Энхтүвшин.

  Баффало, Нью Йорк

Залуучуудын хоккейн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн

он        алт     мөнгө              хүрэл             хаана болсон

1977    ЗХУ    Канада            Чехословак    Банска-Бистрица, Зволен     (Чехословак)

1978    ЗХУ    Швед             Канада            Монреаль, Квебек  (Канад)

1979    ЗХУ    Чехословак    Швед                         Карлстад (Швед)

1980    ЗХУ    Финланд        Швед              Хельсинк (Финланд)

1981    Швед  Финланд        ЗХУ                Аугсбург (ХБНГУ)

1982    Канад  Чехословак    Финланд        Миннеаполис (АНУ)

1983    ЗХУ    Чехословак    Канад              Ленинград (ЗХУ)

1984    ЗХУ    Финланд        Чехословак    Норчёпинг(Швед)

1985    Канад  Чехословак    ЗХУ                Турку , Вантаа (Финланд)

1986    ЗХУ    Канад             АНУ               Хамильтон (Канад)

1987    Финланд ЧехословакШвед             Нитра, Тренчин (Чехословак)

1988    Канад   ЗХУ               Финланд        Москва (ЗХУ)

1989    ЗХУ      Швед            Чехословак    Анкориж (АНУ)

1990    Канад    ЗХУ              Чехословак    Хельсинки, Турку (Финланд)

1991    Канад   ЗХУ             Чехословак    Саскачеван (Канад)

1992    ТУХН  Швед                         АНУ               Фюссен (Герман)

1993    Канад   Швед             Чех                  Евле, Фалун (Швед)

1994    Канад   Швед            ОХУ               Острава, Фридек-Мистек (Чех)

1995    Канад   ОХУ             Швед              Эдмонтон, Калгари (Канад)

1996    Канад   Швед             ОХУ               Бостон (АНУ)

1997    Канад   АНУ             ОХУ               Женев, Морже (Швейцарь)

1998    Финланд ОХУ           Швейцарь      Хельсинк, Хямеэнлинна (Финланд)

1999    ОХУ    Канад             Словак            Виннипег (Канад)

2000    Чех      ОХУ               Канад              Шеллефтео, Умео (Швед)

2001    Чех      Финланд        Канад             Москва, Подольск (ОХУ)

2002    ОХУ    Канад            Финланд        Пардубице (Чех)

2003    ОХУ    Канад            Финланд        Галифакс, Сидней (Канад)

2004    АНУ    Канад            Финланд        Хельсинк, Хямеэнлинна (Финланд)

2005    Канад  ОХУ               Чех                 Грэнд Форкс, (АНУ)

2006    Канад  ОХУ             Финланд        Ванкувер (Канад)

2007    Канад  ОХУ             АНУ               Мора, Лександ (Швед)

2008    Канад  Швед                         ОХУ               Пардубице, Либерец (Чех)

2009    Канад  Швед             ОХУ               Оттава (Канад)

2010    АНУ    Канад             Швед             Режайна, Саскатун (Канад)

2011    ОХУ    Канад             АНУ              Баффало (АНУ)

Энэ өдрийн эхний тоглолтод лигийн тэмцээн эхлээд арайхан хожил авч амжаагүй байсан хоёр баг буюу “Гарьд”-“Темескал Райдерс” багууд хоорондоо тоглолоо. Тоглолтын эхний үед хоёр баг харилцан ширүүн довтолсон ч гоол оруулж чадсангүй ээ. “Гарьд”-ийн довтлогч Мөөжиг гоол оруулах тун сайхан боломжийг алдсаныг эс тооцвол хоёр баг тэнцүүхэн өрсөлдөөн дунд эхний үеийг өнгөрүүллээ. Харин хоёрдугаар үед “Темескал”-чууд санаачилгыг авч довтолсоор эхний гоолыг Болдоо орууллаа. Дараа нь Темескалийн багийн ахлагч Энхтайван хоёр дахь гоолыг оруулж 2:0 болгосон бол хамгаалагч Батсүх тооны харьцааг 3:0 болгож ялалт хэнд ирэх нь тодорхой болсон юм.

Дараа нь энэ удаагийн лигийн тэмцээнийг өөрийн нэрэмжит болгон зохион явуулж буй”Хийморь” баг “Таван цагариг” багтай учраа таарав. “Хийморь” өмнөх хоёр тоглолтод дараалан хожиж лигийн тэмцээнийг тэргүүлж яваа бол “Таван цагариг” нэг хийлж, нэг тэнцээд байсан билээ.

Тоглолт эхлээд удаагүй байхад “Таван цагариг”-ийн довтлогч Төгөлдөрийн солгой хөлөөрөө өшиглөсөн оновчтой, хүчтэй тун сайхан цохилтыг “Хийморь”-ийн хаалгач Дамба үнэхээр ур чадвар гарган хааж, багаа аварсан.

Тоглолтын салхийг “Хийморь”-ийн Содоо хагалж, 1:0-ээр хошуучилж эхэлсэн ч “Таван цагариг”-ийн Төгөлдөр төдөлгүй хариуг нь барьж 1:1 болголоо. Хоёрдугаар үед хоёр баг хожлын төлөө ширүүн довтолж байсан ч үр дүнд хүрч чадахгүй л байв.  Булангийн цохилтын үеэр “Таван цагариг”-ийн Дашка хаалга руу цохиж, ойсон бөмбөгийг Өлзий –Орших хүчтэй цохин оруулснаар багтаа хожлын гоолыг авчирлаа.

Хэдийгээр “Хийморь” хожигдсон ч лигийн тэмцээнийг хошуучилсан хэвээр үлдлээ. Ирэх бүтэн сайнд буюу 12 сарын 26-н гуравдахь ээлжийн тоглолтууд болно.

2010 оны 12 сарын 26-нд

8.30 ам    “Хийморь”-“Хүлэг”  (Шүүгч “Гарьд” багаас )

9.45 ам      “Таван цагариг”-“Гарьд”   (Шүүгч “Хийморь” багаас)

Талбайн хаяг:

1800 Wood Street
Oakland, CA 94620

2010-2011 оны лигийн тэмцээний явц

Тт        Хо       Тэ        Хд       Б-Х     О

 Хийморь                    3         2          0          1          4-2        6

 Таван цагариг          2          1          1          0          3-2        4

Хүлэг                          2          1           1          0         2-1       4 

Темескал                     3          1         0          2           3-3       3

 Гарьд                          2          0          0          2          0:4       0

“Мэргэн буучид”

2 гоол- Ганзориг (“Хийморь”)

1 гоол- Бат-Эрдэнэ(“Хүлэг”)

            Ганбаатар  (“Таван цагариг”)

            Тунамал (“Хүлэг”)

            Чинсан (“Хийморь”)

            Болдоо(“Темескал”)

            Энхтайван(“Темескал”)

            Содоо (“Хийморь”)

            Төгөлдөр (“Таван цагариг”)

            Өлзий-Орших (“Таван цагариг”)

Торгууль авсан тоглогчид:

Улаан хуудас - Бат-Эрдэнэ(“Хүлэг”)

Шар хуудас- Мөөнөө(Темескад)

Загаа(“Хүлэг”)

                        Болор-Эрдэнэ (“Хүлэг”)

                        Энхтайван(“Темескал”)

                        Баярхүү (“Таван цагариг”)

Кальфорн мужийн 2010 оны аварга шалгаруулах Монгол шагайн харвааны тэмцээн Оакланд хотноо 12 сарын 18 нд боллоо. Үндэсний уламжлалт спортыг дэлгэрүүлэх мөн спортоор дамжуулан үндэснийхээ ёс заншил, өв уламжлалыг өсвөр хойч үеийнхэндээ уламжлуулан үлдээх зорилготой, мөн үндэсний шагайн харвааны цол зэргийн болзолд багддаг, хоёр дахь удаагаа зохиогдсон энэхүү тэмцээнд Los Angeles, Sacramento, Oakland, Concord , San Francisco хотын нийт 6 баг цэц мэргээ сорив.

Аймгийн гоц мэргэн нэг, аймгийн мэргэн хоёр,аймгийн дэд дэргэн гурав, Монгол Улсын хүндэт харваач тав , мөн өсөх ирээдүйтэй залуу харваачид оролцсон гээд бодохоор ямархуу чансаатай, ямархуу өрсөлдөөнтэй тэмцээн болсон нь тодорхой. Багууд тойргийн журмаар тоглон аваргаа тодруулсан бөгөөд  Конкорд хотын “Хийморь” баг нэг хожигдолгүй хийморьтой сайхан харваж , Кальфорнийн аварга шалгаруулах тэмцээнд хоёр дахь удаагаа түрүүлж, хошой аварга баг болов.

№       БАГИЙН     НЭР                  1    2    3    4    5    6    Хо    БАЙР
1    УУХАЙ    ( San/F )                    =    0    0    0    1    0    1       V
2    L.A           ( Los Angeles )          1    =    0    0    1    0     2       IV
3    ТОЙРОМ (Sacramento)            1    1    =    1    1    0     4        II

4    ЭВ ЭЕ      ( Oakland )               1    1    0    =    1    0      3       III
5    МЭРГЭ    ( Bay Area )             0    0    0    0    =    0      0      VI
6    ХИЙМОРЬ (CONCORD )      1    1    1    1    1    =      5        I

Конкорд хотын Шагайн харвааны энэ багийн амжилт нийт харваачдын хичээл зүтгэл, МУын Хүндэт Харваач, Аймгийн Дэд Мэргэн  Г. Ганболдтой салшгүй холбоотой ба түүний нэрийг дурьдахгүй өнгөрөх аргагүй билээ. 

 Тэмцээний хамгийн сонирхолтой тоглолт , их спортын хэллэгээр бол ФИНАЛ гэж хэлж болох тоглолт нь нэг ч хожигдолгүй явсан хоёр  баг буюу Sacramento хотын “Тойром”  баг, Concord хотын “Хийморь” багуудын хооронд боллоо. Хоёр  багийн эхний өрөгт “Хийморь” баг нэг хасаа шимж, харин хоёр  дахь өрөгт “Тойром” баг сөрж нэг хасаа шимснээр хоёр багийн оноо тэнцэж,  Шагайн харвааны дүрэм ёсоор дүүжин ( зоосон мөнгө ) тавьж харвалаа. Дүүжинг хоёр дахь сумаараа “Хийморь” багийн харваач Оюунцэрэн онож багаа түрүүлгэлээ.
   Үүний дараагаар хувийн цуваа харваа болж “Эв Эе” багийн харваач Д. Мөнхбаяр 20 сумнаас 19 онож түрүүллээ. Харин 2, 3-р байрын төлөө 20 сумнаас адилхан 18 оносон дөрвөн  харваач сум уралдуулснаас  “Хийморь” багийн М. Жаргалтүвшин (Дэд Мэргэн) 2-р байр, “Уухай” багийн Д.Цолмон (Мэргэн) 3-p байр тус тус эзэллээ.

Энэ тэмцээний үеэр  “L.A” багийн ахлагч Г. Алтанхуягт Монгол Улсын Хүндэт харваач, мөн тус багийн Ц. Цогтгэрэлд Биеийн Тамир Спортын Алдар медаль, Аймгийн Дэд Мэргэний болзол биелүүлсэн  “Хийморь” багийн Б. Батсайхан, Ч.Тогтохжав, “Эв Эе”  багийн  Д.Мөнхбаяр нарт энгэрийн цол тэмдгийг Кальфорний Монгол Шагайн Товчооны Тэргүүн, МУ-ын харцага Б.Жавхлантөгс гардуулан өглөө. 

Шагайн Харваа маань уухайн түрлэг дүүрэн, харваачдын оноо мэргэн сайхан тэмцээн болж өндөрлөлөө.




                                                                             С. Баяраа . Walnut Creek 12/18/10

2018 оны ДАШТ-ыг зохион явуулах хүсэлтээ Англи, ОХУ дангаараа ,  мөн Бельги-Холланд, Испани-Португал орнууд хамтран зохион байгуулахаар гаргаж, хөтөлбөр, зохион явуулах хорооны танилцуулгаа нь хийсний дараа ФИФА-ийн ерөнхийлөгч Зепп Блаттер битүүмжилсэн дугтуйг задлахад  WORLD CUP 2018 RUSSIA гэсэн бичиг дурайлаа.

Ийнхүү манай хойд хөршид маань 8 жилийн дараа манай гаригийн хамгийн том спортын үйл явдлын нэг хөлбөмбөгийн ДАШТ зохиогдох боллоо.

Орос оронд “Wolrd Cup 2018” болох нь манай хөлбөмбөг сонирхогчдын ч магнайг тэнийлгэж буй байх. Хойд хөрш руугаа мордож хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг “амьдаар нь” үзэх ховорхон боломж, хэмжээлшгүй аз манай Монголчуудад тохиож буй болохоор арга ч үгүй биз.

Мөн энэ өдөр 2022 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг зохион байгуулах орны нэрийг ч зарлав. Энэ эрхийн төлөө АНУ, Япон, БНСУ, Австрали, Катар улсууд өрсөлдсөнөөс Арабын хойгийн жижигхэн Катар ялалт байгуулж Ойрхи Дорнод, Арабын битүүлэг ертөнцийн хаалгыг хил хязгааргүй хөлбөмбөг зад татан орж ирлээ.

            Дашрамд дурьдахад 2014 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг Бразил орон зохион байгуулах юм.

Ц.Энхтүвшин (“Таван цагариг”)

Өнгөрөгч долоо хоногт Америкт аж төрж буй Монголчуудын маань хувьд давхар, давхар баяр тохиож , амралтын өдрүүд   үргэлжилсэн билээ. Тусгаар Монгол Улсын маань  тунхагласан өдөр, амьдарч буй Америк орны Талархлын баярыг элэг нэгтнүүд маань өргөн дэлгэр тэмдэглэн өнгөрүүллээ.

Америкийн баруун эргийн Бэй Аэриагийн Монголчууд маань баярын энэ өдрүүдийг өнгөрсөн жилээс эхлэн өвөрмөц тэмдэглэдэг уламжлалтай болсон.  Спортын талбайд, эрүүл агаарт , бүүр тодруулбал хөлбөмбөгийн ногоон талбайд нөхөрсөг уулзалт тоглолт хийх энэ сайхан уламжлалыг Бэй Аэриагийн Монголчуудын Холбоо, “Таван цагариг” баг анхлан санаачилж, жилийн өмнө хоорондоо халз тоглолт хийж байсан нь олон хүний сэтгэлийн утсыг хөндсөн бололтой.

Байнга зохиогддог хөлбөмбөгийн уралдаан тэмцээнд тогтмол оролцож чаддаггүй ч жилдээ ганц удаа боловч багаараа жигдэрсэн хувцсаар гангарч, зориулалтын талбайд, мэргэжлийн шүүгчээр шүүлгэсэн шиг тоглоод авахыг хүсэхгүй хэн байх билээ.

Тэгээд ч Бэй Аэриагийн гурван удаагийн аварга “Таван цагариг” багтай Монголчуудын Холбооны “дарга” нарын баг тун сонирхолтой тоглосон болохоор цөөнгүй хүний “гижгийг”  хүргэсэн байх. Ямар ч байсан энэ жил нөхөрсөг уулзалт тэмцээнд оролцох хүсэлтээ Кальфорнийн Монгол Шагайн Товчоо, Бэй Аэриагийн Монголчуудын Волейболын Холбоо зэрэг байгууллагууд гаргав. Мэдээж БАМХ-ныхон “БАМКА” багаа бүрэн бүрэлдэхүүнээр нь “жилийн бэлтгэлтэй” гаргах нь тодорхой байсан.  Харин “Таван цагариг” баг энэ удаа бусад хөлбөмбөгчдөдөө боломж олгосноор БАМХЗ-ийнхөн 40-өөс дээш насны ахмадын багаа тоглуулах шийдвэр гаргажээ.

Нэгэнт хоёр багийн нөхөрсөг уулзалт тоглолтоос “цар хүрээ” нь хальж тэмцээн шинжтэй болсон тул зохион байгуулагчид “Спорт-Эв нэгдэл” бүх нийтийн өдөрлөг болгон өргөжүүллээ. Өдөрлөгийн хөтөлбөрт энэ удаа  хөлбөмбөгийн уулзалт тоглолтоос гадна монгол шагайн харваа багтав.

Нар ээсэн намрын сайхан өдөр Данвиль хотын “Афин”  сургуулийн хөлбөмбөгийн талбайд “Спорт-Эв нэгдэл” өдөрлөгт оролцох баг, тамирчид, хөгжөөн дэмжихээр хүрэлцэн ирсэн үзэгчид бэлэн цугласан байлаа. Хөлбөмбөгийн тэмцээнд оролцох дөрвөн баг бүгд л бие биеэнтэйгээ тоглох хүсэлтэй байсан ч нэгд цаг хугацаа, хоёрт тоглогчдын чадал тэнхээнээс шалтгаалаад тойргоор тоглох боломжгүй тул оноолтоор хоёр хоёроороо халз үзээд хожсон хоёр нь тэргүүн байрын төлөө, хожигдсон хоёр нь бас гурвын төлөө тоглох болов. Олон улсын жишгээр бол ур чадвар чансаа өндөр багууд нь сулхан багуудтайгаа таардаг эрэмбэтэй бол  нэгэнт нөхөрсөг уулзалт тоглолт тул хөлбөмбөгийнхөн волейболынхныг шууд “амлан авч”, Монголчуудын холбоо, Шагайн товчооны багуудыг хооронд нь “тунааснаар” улам ч сонирхолтой болов.

Эхний тоглолтод БАМХЗ-ийн “Бэй Аэриагийн шонхорууд” ахмадын баг , Волейболын “Жигүүр” багууд талбайд гарлаа. Хэдийгээр Волейболын холбооны баг боловч бүрэлдэхүүний 99 хувь нь (Волейболын холбооны тэргүүн Санжааг эс тооцвол) хөлбөмбөгийн залуус ажээ. 

Гэхдээ нэгэнт л багадаа лагерь дээр “төмсдөх” , харилцах зэрэг “волейболын төрлөөр” хичээллэж байгаагүй хүн ховор болохоор Волейболын багт багтах бүрэн эрхтэй гэж Санжаа дарга тайлбарлав. 

Хөлбөмбөгийн “Шонхруудыг” волейболын “Жигүүр” хурдаар илүүрхэн 3:0-ээр буулган авлаа.

            Дараа нь хамгийн сонирхолтой болсон( болох нь ч тодорхой байсан), хамгийн олон хүний хүсэн хүлээсэн, бас хамгийн олон тоглогч “хамарсан” тоглолт БАМХ-ны “БАМКА”  КМШТ-ны “Монгол шагай” багуудын хооронд болов. Өнгөрсөн жил хар хөх өмсгөлөөр ижилссэн “БАМКА” –ийнхан энэ удаа цагаан хувцсандаа “салхи оруулсан” бол  шагайн мэргэчүүд дэлхийн аварга Испанийн улаан хувцсаар жигдэрчээ.

Бараг Америк хөлбөмбөгийн багийн бүрэлдэхүүнтэй шагайчдын дунд ч бас шагайн харвааны зурхай дээр огт үзэгдэж байгаагүй боловч “дөрвөн бэрх булаацалдах”, “бөгцөг няслах”, “морь уралдуулах”, “алаг мэлхий” наадах гэх мэт шагайн “олон төрөлтөөр” хичээллэж байсан бололтой ганц нэг хүмүүс ч байсныг гярхай үзэгчид хэлж байлаа.

Нэгэнт уралдаан тэмцээн биш, уулзалт тоглолт болохоор багийн бүрэлдэхүүний талаар хэн хэн нь “өргөх бичиг” барьсангүй, тайван амгалан байцгаалаа.

Жилийн өмнө нэг тоглолт хийсэн “БАМКА” туршлага заан тоглолтын эхний үед 3:1-ээр шагайчдыг хошуучилж явсан ч тоглолтын төгсгөлд дэндүү тайвширсны улмаас уг нь өөрсдөө ноднин жил хийж байсан шүүгчдийн анхаарлыг сулруулж байгаад хэд хэдэн тоглогч илүү талбайд гаргадаг “дархан мэхэндээ” өөрсдөө унаж, өрсөлдөгчийнхөө тактик, мэхийг сайтар судалсан шагайчид цаг дуусахаас өмнө тооны харьцааг 3:3 болгон тэнцүүлэв.

Ингээд үндсэн цагтаа хайнцсан хоёр багийн ялагчийг 11 метрийн торгуулийн цохилтоор тодруулахад “Монгол шагай” багийнхан “байндаа” олон онож аргагүй мэргэчүүд гэдгээ нотолсон . Харин “БАМКА” багийн нэгэн тоглогч (өөрийнх нь хүсэлтээр нэрийг нууцлав) 11 метрийн торгуулийн цохилт гүйцэтгэхдээ тавьсан бөмбөгийг онолгүй зөрж, олон жил үзэгдээгүй ховор элемент үзүүлж үзэгчдийг хөгжөөсөн юм.

Дараа нь “Шонхрууд” –“БАМКА” багууд хоорондоо “тайвшрах” тоглолт хийж, ахмад хөлбөмбөгчдийн баг ажил хэрэгч , олон нийтийн зүтгэлтнүүдийн багийг хожив.

Харин өдөрлөгийн тэргүүн байрын төлөө “Жигүүр”-“Монгол шагай” багууд жигдрэн гарч ирсэн ч “БАМКА”-тай тоглохдоо “бяраа” дуусаж, хамаг байдгаа гаргасан шагайчид өрсөлдөгчдөө янз янзын “мэх” хийсэн ч барсангүй ээ.

Хэдийгээр энэ өдөр “Жигүүр” багийн залуус тэргүүлсэн ч бүх багийг түрүүлсэн гэхэд буруудахгүй байх. Бүх цаг заваа бусдын сайн сайхны төлөө зориулж, хүний газар яваа элэг нэгтнүүдийнхээ жаргал зовлонг хуваалцаж, алба, амины олон ажлыг нуруундаа үүрч явдаг Монголчуудын холбооныхон спортын талбарт ч хамт байгаад нь, үндэснийхээ спортыг залуу хойч үеийнхэндээ зааж сургаж байдаг шагайн мэргэчүүд маань хуруугаа бус хөлөөрөө ч “мэргэн” гэдгээ нотолсон нь бас нэгэн ялалт билээ.

Хөлбөмбөгийн тэмцээний дараа БАМХ, БАМХЗ, БАМВХ-ны багууд монгол шагайн төрөлд онч мэргээ сорьсон. Гурван багийн дөрөв дөрвөн гишүүн тус бүр дөрөв дөрвөн сум тавихад хөлбөмбөгчид болон волейболчид адилхан оноотой болсон тул “дүүжин” харваагаар ялагчийг тодрууллаа.Энэ удаа ч бас л волейболын багийнхан  шийдвэрлэх тун цэцэн байж нэг удаа хасааг оносон тул тэргүүн байрыг эзэлж, энэ өдөрлөгийн хоёр “наадмыг” хоюуланг нь волейболчид авлаа. Гэхдээ волейболын багийн нилээд “дээгүүр” албан тушаалтай нэгэн хашлаган дээр тавьсан сумаа харвах гээд зөрсөн нь бас л нэг ховор тохиолдох “онц сонин” үзэгдэл хэмээн шагайчид өөрсдийн “Гиннесийн номондоо” оруулна гэцгээж байсныг дуулгая.

            Ийнхүү Монгол Улс тунхагласны баярт зориулсан , бас Америкийн Талархлын баярын өдөр  болсон Бэй Аэриагийн Монголчуудын “Спорт-Эв нэгдэл” өдөрлөг даншиг наадам шиг сайхан болж өнгөрлөө. Хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга Испанийн улаан өмсгөлтэй “Монгол шагай” , дэлхийн дэд аварга Холландын үүлэн цэнхэр өнгийн хувцастай “Бэй Аэриагийн Шонхрууд”, Монгол ард олныхоо сэтгэлийн өнгө- сүүн цагаан хувцастай “БАМКА”, “Жигүүр” багуудыг ижил өнгийн дээлээр гоёсон гурван сумын наадамчид шиг байсан болохоор, хурсан олонд хоол ундаар үйлчилсэн “Хоюулаа хүү” компанийн дугуй хуушуур, монгол аарц наадмын “амттай” байсан болохоор, шагайн зурхай дээр эгшиглэх уухай уртын дууны “аятай” байсан болохор нэгэн бэсрэг наадам болсон гэхэд хилсдэхгүй ээ.

Ц.Энхтүвшин (“Таван цагариг”)

Олон Улсын Сонирхогчдын Боксын Холбоо (AIBA) –ноос олимп наадам, дэлхийн аваргад амжилттай тоглосон залуу боксчдоо мэргэжлийн бокст алдахгүйн төлөө шагналын сан өндөр, лигийн журмаар өрсөлдөх шинэ тэмцээнийг зохион байгуулах  World Series of Boxing  хэмээх байгууллагыг өөрийн харьяанд буй болгон энэ жилээс эхлэн Дэлхийн Боксын Цуврал тэмцээнийг зохион явуулахаар шийдвэрлэсэн билээ.

Сонирхогчдын боксын түүхэнд байгаагүй шинэ содон анхны энэхүү тэмцээнд Америк, Европ , Ази тивийн 12 баг оролцох бөгөөд манай Монголын дөрвөн ч боксчин WSB-ийн багуудад уригдсан юм. Тухайлбал дэлхийн аваргын хүрэл медальт Монгол Улсын гавьяат тамирчин У.Мөнх-Эрдэнэ Америкийн “Memphis Foce” багт, дэлхийн аваргын мөнгөн медальт , Монгол Улсын гавьяат тамирчин Н.Төгсцогт Азербайжаны “ Baku Fires” багт, Ази тивийн аварга ОУХМ З.Энхзориг Италийн “Milan Thunder” багт, мөн ОУХМ Э.Идэрхүү “Memphis Force” баийн нөөц тамирчнаар тус тус уригджээ.

Олимп, дэлхийн аваргууд, медальтнууд олноороо World Series of Boxing-ийн багуудад уригдсан тул тэмцээний нэр хүндийг өндөрсгөж, бокс сонирхогчдын анхаарал, сонирхолыг ихээр татаж байгаа билээ.

Дэлхийн Боксын Цуврал-д оролцож буй багууд тивийнхээ багуудтай тус бүр хоёр (өөрийн болон айлын рингэнд) тоглосноор улирлын тоглолт өндөрлөж, тивдээ тэргүүн байр эзэлсэн гурван баг болон хамгийн өндөр оноотой хоёрдугаар байр эзэлсэн нэг, нийт дөрвөн баг 2011 оны дөрөвдүгээр сард хагас шигшээ тоглолтод оролцож, хожсон хоёр баг аваргын төлөө шигшээ тэмцээнд халз өрсөлдөх ажээ. Мөн жин тус бүрт өндөр оноо авсан хоёр шилдэг боксчин  хувийн дүнгээр аваргын төлөө тулалдах бөгөөд шигшээ багийн болон хувийн тэмцээн 2011 оны тавдугаар сард Макаод болох юм.

WSB-ийн багууд хоорондоо 54 кг, 61 кг, 73кг, 85 кг, +91 кг гэсэн таван жинд өрсөлдөх бөгөөд тулаан 3 минутын хугацаатай 5 раунд үргэлжлэх юм байна.

Боксын түүхэнд шинэ хуудас болж, шинэ эринийг эхлүүлж буй Дэлхийн боксын цувралын эхний тулаанууд өнгөрөгч бааасан гаригийн (2010 оны 11 сарын 19) орой явагдлаа.

АЗИ:

Олимпийн аварга Бахыт Сарсекбаев тэргүүтэй Казахстаны “Астана Арланс” баг БНСУ –ын “Инчоны Улаан жигүүрүүд” багийг 5:0-ээр хожлоо. Гэхдээ энэ удаа “Астана Арланс- Сарсекбаеваа тоглуулаагүй бол Солонгосын багт ганцхан хангүг хүч үзсэн бөгөөд дэлхийн аваргын хүрэл медальт Узбекистаны Б.Султонов тэргүүтэй молдав, шинэ зелэнд боксчид рингэнд гарсан ч ганц ч ялалт авч чадсангүй хожигдлоо.

Азербайжаны  “Баку Файрс” Хятадын “Бээжингийн луунууд”-ыг  мөн л 5:0-ээр хөнгөхөн буулган авчээ.

АМЕРИК:

Энэ тивийн дөрвөн багаас хоёр нь анхны тулаанаа хийлээ. Мексикийн “Мехико Гуэррерос” өөрийн рингэнд Америкийн “Мемфис Форсе” 5:0-ээр буулган авлаа. Далайн төвшинөөс 331 фут өндөрт байрлах Сесфис хотын баг далайн төвшинөөс 7 350 фут өндөрт орших Мехико хотод дасан зохицож амжаагүй тулаанд орсон нь тоглолтын үр дүнд багагүй нөлөөлсөн бололтой.

“Мемфис”-ийн бүрэлдэхүүнд манай У.Мөнх-Эрдэнэ маань байгаа болохоор чухам энэ багийн тоглолт л манай спорт сонирхогчдын анхаарлын төвд байсан болов уу. “Мемфис” 54 кг-ийн жинд 2009 оны дэлхийн аварга, 2003 оны ДАШТ-ий хүрэл медальт Болгарын Детелин Далаклиев, 2009 оны ДАШТ-ий хүрэл медальт Германы Ронни Беблик нараа тоглуулсангүй , харин АНУ-ын “Алтан бээлий” үндэсний аварга шалгаруулах тэмцээний хошрй аварга рнесто Гарзаг рингэнд гаргалаа. Гэвч мань эр өрсөлдөгчөө барсангүй Авила Хуарез хэмээх мексик эрд ялагдав.

Дараа нь 61 кг-ийн жинд “Мемфис”-ээс манай У.Мөнх-Эрдэнэ рингэнд гарлаа. Энэ нь монгол боксчин Дэлхийн Боксын цувралд анхны тулаанаа хийж буй бас л түүхэн үйл явдал юм. Манай хүний өрсөлдөгч нь 20 настай, энэ жилийн Америк тивийн АШТ-ий финалд Кубын алдарт боксчин Р.И.Сотолонгод дийлдэн мөнгөн медаль авсан Хуан Пабло Ромеро Марин. Хоёр боксчин таван раундын турш эн тэнцүү хүч үзсэн ч 48-47, 47-47, 47-47 гэсэн оноогоор Мексикийн боксчинд ялалт өгчээ.

Мөөгийгийн багийн бусад боксчид ч бас тулаанд ялалт байгуулж чадсангүй ээ.

Америкийн тивийн нөгөө хоёр баг “Лос Анжелес Матадорс”, “Майами Галлос” багуудын тулаан ирэх долоо хоногт болох юм.

ЕВРОП:

Хамгийн халуухан тулаан “Хуучин” тивд өрнөлөө. Багийн бүрэлдэхүүндээ олимп, дэлхийн аваргын олон медальтнуудтай, алдарт DOLCE & GABBANA  хэмээх хүчирхэг ивээн тэтгэгчтэй, ер нь энэ тэмцээнд түрүүлэх магадлал хамгийн өндөр гэгдэж буй, манай З.Энхзоригийн тоглох Италийн “Милан Тундр” баг Францын “Парис Юнайтед”-ийг нутгмйн рингэнд 3:2-оор арай гэж хожлоо.

54 кг-ийн жинд Италийн багаас олимп, дэлхийн хүрэл медальт Винченцо Пикарди рингэнд гарав. Өнгөрсөн жил Италийн Миланд болсон ДАШТ-д манай Төгсцогт маань энэ итали боксчинг шөвгийн наймд ялж медалийн болзолоо хангаж байсан билээ. Түүнтэй өрсөлдөхөөр “Парис Юнайтед”-аас Ирландын боксчин Жон Жозеф Нэвин босчээ. Нэвин бол манай бокс сонирхогчдын маш сайн мэдэх хүн. 2008 оны Бээжингийн олимпод манай Бадар-Ууган түүнийг 9:2-оор илт илүүрхэн хожиж байсныг, мөн өнгөрсөн жилийн ДАШТ-д Нэвин манай Э.Идэрхүүг 10:4-өөр хожиж, цаашид амжилттай тоглосоор ДАШТ-ий хүрэл медаль хүртэж байсныг нь ч манайхан мартаагүй байгаа байх.

Энэ удаа ирланд эр итали боксчинг нутагт нь хожиж Францын багийн анхны оноог авлаа.

61 г-ийн жинд манай З.Энхзориг , Италийн боксчин дэлхийн аваргын алт, мөнгөн медальт Доменико Валентино нар “Милан” багт байсан ч  гараагүй бүтэлгүй эхэлсэн италичууд дэлхийн аваргыг рингэнд гаргаж байж оноогоо тэнцүүлэв.

73 кг-ийн жинд Италийн багаас Украйны боксчин , дэлхийн аваргын хүрэл медальт Сергей Деревьянченко гарч өрсөлдөгчөө техникийн нокаутаар ялжээ.

Харин 85 кг-ийн жинд Италийн багаас Латвийн шилдэг боксчдын нэг Н.Грисунинс гарсан боловч Францын Л.Грожухег барсангүй хоёр багийн хожил хожигдол тэнцлээ. Дашрамд дурьдахад манай Мөнх-Эрдэнийг Бээжингийн олимпийн медалиас “мулталж” байсан франц боксчин Алексис Вэстайн “Парис Юнайтед”-д данстай байгаа ч энэ удаа тоглосонгүй ээ.

Хоёр багийн ялалтыг шийдвэрлэх тулаанд буюу +91 кг-ийн жинд Италийн бахархалын нэг дэлхийн аварга, олимпийн мөнгөн медальт Клементе Руссо “Милан”-аас гарч Францын төдийлэн нэрд гараагүй Жоуниг оноогоор ялж, Италийн баг анхны ялалтаа авлаа.

Европ тивийн нөгөө хоёр баг болох ОХУ-ын “Кремлийн баавгайнууд” Туркийн “Стамбулын бухнууд”-ыг мөн л ширүүн өрсөлдөөний дүнд 3:2-оор хожжээ.

Ц.Энхтүвшин (“Таван цагариг”-ийн АНУ дахь тусгай сурвалжлагч)

Талбайд эхлээд тойргийн тоглолтод тэргүүлсэн “Хүлэг” баг плей-оффт дөрвөөр гарч ирсэн “Гарьд” багтай тоглон 3:0-ээр илүүрхэн хожлоо. Дараа нь тойргийн тоглолтод хоёр, гуравдугаар байр эзэлсэн “Таван цагариг”-“Хийморь” багууд өрсөлдөв. Тоглолт маш өрсөлдөөнтэй болж, үндсэн цагт багууд хэн хэнийхээ хаалганд гоол оруулж чадсангүй 0:0 –ээр тэнцлээ. Ингээд нэмэлт цагийн төгсгөлийн минутад “Хийморь” багийн ахлагч Батсайхан ялалтын гоолыг оруулж, багтаа алтан медаль, аваргын цомын төлөө тоглох эрх авчирлаа.

Ийнхүү 11 сарын 21-ний ням гаригт өглөө 7.30 ам цагаас “Таван цагариг”-“Гарьд” багууд (“Хүлэг” багаас) хүрэл медалийн төлөө, 8.45 ам цагаас “Хүлэг”-“Хийморь” багууд алтан медаль, аваргын цомын төлөө тоглох болов.

Мөн Монгол Улс тунхагласны  баярт зориулсан , Америкийн Талархлын баярын өдөр (11.25) болох“Спорт-Эв нэгдэл” бүх нийтийн өдөрлөгийн үеэр зохиогдох хөлбөмбөгийн тэмцээнд оролцох Бэй Аэриагийн Монголчуудын Хөлбөмбөгийн зөвлөлийн “Бэй Аэриагийн Шонхорууд” багт тоглох тоглогчдын нэрс тодорлоо. БАМХЗ-өөс хөлбөмбөгийн нөхөрсөг уулзалт тоглолтод оролцох Бэй Аэриагийн Монголчуудын Холбооны “BAMCA” баг, Кальфорнийн Монголчуудын Шагайн Товчооны шигшээ баг, Бэй Аэриагийн Монголчуудын Волейболын холбооны шигшээ багуудаа хүндэтгэн, тоглолтыг мөн өрсөлдөөнтэй, сонирхолтой болгох үүднээс “Бэй Аэриагийн Шонхрууд” багийн бүрэлдэхүүнд энэ удаад зөвхөн 40-өөс дээш насны тоглогчдоо урьжээ. Харин “BAMCA”, Шагайн болон Волейболын багуудад насны хязгаар хамаарахгүй юм.

Өнгөрсөн жил БАМХ болон “Таван цагариг” багууд Улс тунхагласны баяраар халз нөхөрсөг уулзалт тоглолт хийж байсан бол энэ удаад дөрвөн баг болж өргөжиж байна. Дээрх дөрвөн баг зөвхөн хөлбөмбөгийн ногоон талбайд өрсөлдөөд зогсохгүй шагайн харваан зурхай дээр ч цэц мэргээ сорих юм.

Ноднин Бэй Аэриагийн гурван удаагийн аварга “Таван цагариг” багтай “эн тэнцүүхэн” өрсөлдөөд хожигдсон БАМХ-ны Д.Цэрэндорж ахлагчтай “БАМКА” баг хар хөх болон цагаан өнгийн жигдхэн формоор гангараад, нууцхан бэлтгэлдээ  гарсан сураг байна. Тэд энэ жил хөлбөмбөгийн зөвлөл, волейболын холбооны багтай болж өгвөл тэнцэх, харин Шагайн товчооны багийг заавал хожих “Барбарос” төлөвлөгөө боловсруулаад , онол, тактик бол бэлэн болсон, одоо амьдралд практик дээр л яаж “ажил” болгодог билээ гэдгээ ярилцаж суугаа гэнэ. Холбооны тэргүүн Хишигбаяр багаараа бэлтгэлд гарахаас өмнө хувиараа бэлтгэлээ базааж, яг формондоо орж байтал харамсалтайгаар хөлөө гэмтээсэн тул энэ удаа талбайд гарахгүй аж. Гэвч “цэргүүддээ” бараагаа харуулж урмыг нь сэргээх юм байна. “БАМКА” Оргил, Мөрөн гээд залуу тоглогчиддоо ихээхэн найдлага тавьж буй бөгөөд бөөн бөөнөөрөө сэлгээ хийх хоккейн тактикийг баримтлахаас гадна, шүүгчдийн анхаарлыг сулруулж байгаад хэд хэдэн тоглогч илүү талбайд гаргадаг “дархан мэхээ” ч бас хийхээр зэхэж байгаа нь гарцаагүй ээ.

Харин шагайн товчооныхон бэлтгэлд хэзээ гарах, ямар өнгийн формтой тоглохоо ихээхэн нууцалж байгаа бөгөөд “БАМКА”, Волейболын багуудад анхаарлаа тавьж хүчээ сулруулахгүй, зөвхөн хөлбөмбөгийнхөнтэй л гол нь өрсөлдөнө гэсэн тооцоотой байгаа гэнэ. Шагайныхан тоглолтын хувцасаа хэдийнээ захиалсан ч үндэсний бөхийн улсын харцага , чөлөөт бөхийн ОУХМ, “Сөүл-1988” Олимпийн наадмын шагналт байрын эзэн , Кальфорнийн Монгол Шагайн товчооны тэргүүн Б.Жавхлантөгс , мөн шагайн “Конкорд” багийн харваач, аймгийн дэд мэргэн А. Түвшин, залуу харваач Түвшинбаяр  нарт таарах X X X XL размер, Монгол Улсын Хүндэт мэргэн Ганболд, залуу харваач Мөнхбаяр нарт таарах Youth Extra Small  размертай хувцас нь хараахан бэлэн байхгүй тул special order  хийчихээд хүлээж байгаа аж. 

Дүүжин харвахад 10-тын центээс ч нимгэхэн зүйлийг алдалгүй харвадаг шагайн мэргэчүүд хөлбөмбөгийн хаалгыг онох нь бол гарцаагүй бөгөөд бөмбөгөө харин хөлөөрөө өшиглөхийн оронд гараараа няслах дүрмийг “түр зуур” нөхөрсөг тэмцээний үеэр оруулж болохгүй юу гэсэн санал тавьсан нь бүтээгүй гэнээ.  Монголчуудын холбоо болон волейболын багийг “тооцооноос” хасчихсан мэргэчүүд Хөлбөмбөгийн зөвлөлөөс  залуучууд нь тоглохгүй болохоор хурд ч таарах юм байна гээд сэтгэл хангалуун байгаа сурагтай.

“Алгадах бөмбөгийн ангийхан”  оройтож мэдүүлгээ өгсөнч олонхийн саналаар тэдэнд нөхөрсөг тэмцээнд оролцох боломж олгосон. Гэхдээ тэдэнд бусад багууд заавал 1 м 90 см дээш өндөртэй тоглогчдоо л оруулах шаардлага тавиад байгаа юм. Хамгийн түрүүн энэ шаардлагад Волейболын холбооны тэргүүн Санжаа “бүдэрсэн ч” аливаа холбооны тэргүүнүүдийг нас шүд, өндөр нам, өргөн нарийн хамаарахгүй оруулна гэсэн заалтаар  тоглохоор болжээ.

Хөлбөмбөгийн Зөвлөлийн “Шонхрууд” баг”Тулалдаанд зөвхөн шонхрууд ниснэ” гэсэн уриатай оролцох бөгөөд хөлбөмбөгөөр хожих хожигдох нь гол биш харин шагайгаар д Монголчуудын Холбоо, Волейболын холбооны багуудыг  “хасаа” алдалгүй онож хожихыг л нэн тэргүүний зорилго болгож байгаа юм байна. Мөн өнгөрсөн жил “БАМКА”-д анхны гоолыг оруулсан хамгийн ахмад хөлбөмбөгч С.Болдбаатарын амжилтыг ахиулах, улмаар тэдний хаалганд Болдоогоор “хет трик” хийлгэхээр бүх паасаа өгөх бололтой.

Ийнхүү “Спорт-Эв нэгдэл” өдөрлөг өргөн дэлгэр, тун сонирхолтой болох бөгөөд хүрэн цугласан үзэгчид хөлбөмбөгийн талбайд бараг үзэгдэхээ больсон болох зөрөх, гараараа бөмбөгөө барих, бүдэрч унах, “Сэрэлт”-ийн “Пүрэвжавтах” зэрэг маш ховор, онц сонин “үзэгдлүүдийг” нэг доор бөөнөөр нь харах өргөн бололцоо нээгдэж буй тул боломжийг бүү алдагтун!

“Спорт-Эв нэгдэл” өдөрлөгт оролцох БАМХЗ-ийн “Бэй Аэриагийн Шонхрууд” багийн бүрэлдэхүүн:

Бадрал            “Таван цагариг”

Болдбаатар     “Таван цагариг”

Энхтүвшин    “Таван цагариг”

Дамбадаржаа “Хийморь”

Наранбаатар  “Хийморь”

Содоо             “Хийморь”

Сайнаа            “Хийморь”

Энхбилэг       “Темескал”

Энх-Амгалан “Темескал”

Пүрэвдаваа    “Гарьд”

Хүрэлээ          “Гарьд”

Эрдэнэхүү      “Хүлэг” БАМХЗ-ийн тэргүүн

Бат-Эрдэнэ     “Хүлэг”

Нямдорж        “Хүлэг”

Мэндээ           “Хүлэг”

Дамба             “Хүлэг”

Болдоо            “Хүлэг”

Нараа              “Хүлэг”

“Полк” Баатар  “Хүлэг”

Энэ удаа хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий үеэр Америкийн Бэй Аэриа орчимд суугаа Монголчуудынхаа дунд болсон зарим хөгжилтэй түүхийг уншигч олонд дэлгэе.

Хятад-Хонконг хоёр тоглосон нь

“Н” хэсгийн Чили-Хондурасын шигшээ багуудын тоглолтыг “Замдаан” сэтгүүлийн эрхлэгч, боксын зэрэгтэй тамирчин Д.Цэрэндорж гэртээ тухлан үзэж суужээ. Тэгтэл гаднаас Бэй Аэриагийн Монголчуудын холбооны спорт хариуцсан тэргүүлэгч гишүүн С.Болдбаатар орж ирж гэнэ. Тэгээд Цэрэндоржоос “Хаанах хаанах тоглож байгаа юм бэ?” хэмээн асуухад цаадах нь хамаг анхаарлаа тоглолтондоо хандуулсан байсан тул “Өөрөө хараад ойлгохгүй юу. Багуудын нэр нь байгаа биз дээ” гэж ундууцаж. Болдоо ч ТВ руу хараа билчээвэл CHI- HON 0: 0 ( CHILE-HONDURAS  -ийг ингэж товчлон бичдэг) гэсэн бичиг байна гэнэ. Түүнийг хараад мань Болдоо “Өө, Хятад –Хонконг хоёр л тоглож байгаа юм байна ш дээ. Харин Хятадууд баахан латинууд, Хонконг нь баахан хар авчихжээ. Үүнийг хэлчихээд чамаас юу уначих гээд  байгаа юм “ гэж ихээхэн ундууцсан гэдэг.

Үхрийн хэл

Сан Францискод амьдардаг хэдэн монголчууд хөлбөмбөг нэгнийдээ үзэхээр ярьж тохирчээ. Тэгээд хэдүүлээ уух, идэх юм аа авчираад тухтай суухаар болоход Бэй Аэриагийн наадмын хурдан дааганы уралдааныг олон жил зохион байгуулсан тул “Морины комисс” хочтой болсон Бат-Очир “Би дэлгүүрээс сайхан үхрийн хэл аваад чанаад ирье” гэжээ.  Харин хөлбөмбөг үзэхээр цуглахад мань хүн үхрийн хэлний оронд хонины толгой чанаад ирсэн байна гэнэ. Нөхөд нь “Чи чинь үхрийн хэл гээд байсан чинь яагаад хонины толгой болчихов оо” гэж асуухад Бат-Очир “ Дэлгүүрт уг нь үхрийн хэл байх нь байсан  юм аа. Би англиар үхрийн хэл гэж хэлж чаддаггүй ээ. BEEF LANGUAGE гэсэн ойлгохгүй юм. Тэгээд л хонины толгой болчихлоо” гэсэн гэнэ. Уг нь үхрийн хэлийг англиар beef tongue  хэмэдэг билээ.

                                    Машины нэртэй тоглогч

Конкорд хотноо амьдардаг “Штангийн” Энхбатынд өнөөх Болдбаатар бас л хөлбөмбөг үзэхээр орж ирж. Өмнө нь хэд хэдэн тоглолт үзээд гайгүй мэдлэгтэй болсноо Энхбатад харуулахаар ирсэн нь тэр юм байж. Тэр өдөр Япон-Парагвайн тоглолт гарч байж. Өмнө нь хөлбөмбөгийн тэмцээнд оролцож хэд хэдэн медаль аваад байсан тул Болдоо “шатар,штангийн” талаар дандаа дийлддэг Энхбатыг давахаар шийдэж “Чи  хөлбөмбөг хэр мэддэг  билээ. Энэ Японы багийн Тойота гээд нэг гайгүй тоглогч байгаа” гээд л авч. Уг нь бол Японы шигшээгийн Кейсуке Хонда хэмээх тоглогчийн нэрийг гайгүй сайн цээжилж авснаа хэлж байгаа нь тэр юм байж. Гэтэл өөдөөс нь өнөөх Энхбат нь “Нээрээ Сузуки, Мицубиши гээд хэд хэдэн машины нэртэй тоглогч харагдах шиг болсон  шүү. Аль нь юм болоо?” гээд ажиг ч үгүй авсан гэдэг.

Мали шүүгчийн “зуулт”

Бөхийн хорхойтнууд болох Конкордын Оргил, Батгэрэл нар хамтдаа Словен-АНУ-ын тоглолтыг үзэж суув. Нутаг усанд нь амьдарч буй болохоор хоёулаа Америкийг балиашиглаж байсан нь мэдээж. Тоглолт ч тун сонирхолтой болж 0:2-ээр хожигдож явсан Америкийн хөлбөмбөгчид 2:2 болгож тэнцүүлэхэд манай хоёр ч магнай тэнийн гоолны тоогоор “зуу” татаж суув. Тоглолтын төгсгөлд Америкчууд дахин нэг гоол оруулсан ч тоглолтыг шүүж байсан Мали улсын шүүгч Коман Кулибани америкчуудын цэвэр гоолыг “отон тоглолт” гээд тооцсонгүй. Үүнд ундууцсан мань хоёр хоорондоо ийн ярьжээ.

Баагий: -Энэ Малийн хар шүүгч ч манай Америкийг ч ёстой хийчихлээ шүү! Словенүүд авилгал өгчихсөн юм байх даа?

Оргио:-Авилгалыг ч манайхаас өөр оронд нэг их өгөөд байдаггүй байх аа. Харин Мали дахь Америкийн Элчингийнхэн энэ хар нөхрийн өөрийнх нь юм уу, эсвэл хамаатнуудынх нь визийг гаргаагүй “хар” дарчихсан байх. Тэгээд л “зуугаад” байна л даа.

Баагий:-За яахав. Энэ муу хар шүүгч Америкуудыг “зуусан” л юм байгаа биз. Гэхдээ бид хоёрын  “зуу” татахыг ямар болиулж чадах биш, нэг хий хөө

                                    Би шүүгчийнх нь талд

Италийн хувирашгүй фэн байснаа хожигдмогц нь “урваж” Испанийн улаан балиашиг болсон “Замдаан”-ы Цэрэндорж, Холландын нугарашгүй дэмжигч “Морь” Самбуу нар ДАШТ-ий финалыг хаанахын ч балиашиг биш Төмөрсүхийн хамт гурвуулаа үзжээ. Хоёр балиашиг ч яахав хэнийх баг хожих талаар маргалдаад бие биенээ дийлээгүй учир бооцоо тавьж гэнэ. Нилээд жинтэй юм тавихаар болж Төмөрсүх шүүгч хийхээр болжээ. Нөгөө хоёр ч  хэн хэн нь Төмөрсүхд хэлж байна гэнэ. “Би бооцоогоо авахаар чамд нэг юм авч өгнөө”  гэж. Тоглолтын үндсэн цаг дуусаж ,  тоо 0:0 хэвээр байхад нөгөө хоёр Төмөрсүхээс “Чи ер нь хэнийх нь талд ороод аль багийг дэмжээд байнаа?” гэж асуухад мань хүн огтхонч бодолгүй “Цэнхэр хувцастай нь (Холланд улбар шар, Испани хар хөх, харин талбайн шүүгч цэнхэр хувцастай байсан  ) хаанах вэ? Би тэрнийг л дэмжээд байгаа юм” хэмээн аль алинд нь тал алдалгүй аятайхан хэлжээ. Аль нь ч хожсон бооцооны хувь хүртчих арга ухаан сийлсэн нь тэр ажээ.

“South Africa-2010” эхлэхэд хэдхэн хоног үлдлээ. Хөлбөмбөгийн хорхойтнууд, хөгжөөн дэмжигчдийн болон уншигч авхай Та бүхэндээ “Таван цагариг” сонин, “Таван цагариг-Америкт” сэтгүүл(www.argamag.com/sport ), “Аргамаг инк”, “Замдаан” сэтгүүл(www.zamdaan.com ), “Даяар Монгол” сонин(www.dayarmongol.com ), “Мэдээлэл”(www.medeelel.com ), “Орлоо” (www.orloo.com) www.taavar.com вэб сайтууд хамтран “ World Cup 2010” буланг нээсэн.

Манай булангийн мэдээллийн спонсор  “G-MOBILE” корпораци. (www.g-mobile.mn Африкийн сафари хөтөч нь болно.

“World Cup 2010” булан маань ДАШТ-ий үүх, түүхийг цувралаар танилцуулж байгаа бөгөөд энэ удаа 1934 оны ДАШТ-ий тухай өгүүлж байна.

“Скуадра Аззура”-гийн анхны түрүү буюу
Муссолинигийн түүхэн гавьяа

Анхны тэмцээн алс холын Өм­нөд Америкт зохиогдсон учир удаах нь FIFA-гийн гишүүн орнуу­дын дийлэнх нь байдаг Европ тивд болох нь эхнээсээ тодорхой бай­лаа. Гэвч Их хямралын жилүүд дуу­саагүй байсан зэрэг шалтгааны улмаас Швед, Итали хоёр л нэрээ дэв­шүүл­жээ. 1932 онд Стокгольмд бол­сон FIFA-гийн конгрессоор эл эрх Италид ирсэн юм. Үнэндээ бол фашист Бенито Муссолини тэр­гүүтэй Италийн Засгийн газар Шведийг нутагт нь “бярдан” өв­дөг­лүүл­сэн аж. Хоёр жилийн дараа яг энэ зарчмаар Гитлерийн Герман олимпийн наадмыг зохион бай­гуулах эрхийг авсан түүхтэй.
Хөлбөмбөг нэгэнт дэлхийн хэм­жээний спорт болоод байсан тэр үед 32 баг (Ази, Африкаас хүртэл!) Италид болох ДАШТ-д оролцох хүсэлтэйгээ илэрхийлжээ. Бараг л бардам зант британичуудаас бусад нь гэсэн үг. Тиймээс зохион байгуулагчид сонгон шалгаруулалт хийж, тэндээс шалгарсан шилдэг 16 багийг олимпийн системээр өр­сөл­дүүлэхээр шийдвэрлэв. Со­рил­гын дүнд Европоос Герман, Бельги, Швед, Голланд, Швей­царь, Чехословак, Румын, Авст­ри, Франц, Унгар, Испани, Өм­нөд Америкаас Аргентин, Бразил, Хойд Америкаас АНУ, Аф­рикаас Египетийн шигшээ багууд Италийг зорих эрхээ өвөр­төл­сөн байна. Африкийн баг сонгон шал­гаруулалтад Ази тивийн төлөөлөгч Палестинийг 4:1-ээр, АНУ хөрш Мексикийг 4:2-оор тус тус хожжээ. Дэлхийн аварга уругвайчууд өөрсдийнх нь зохио­сон тэмцээнд Европын олон орон ирээгүйд хонзогнон Боливи, Па­раг­вайн хамт хүчирхэг багтай тоглохоос татгалз­сан тул тэд сорилгыг гар амар давсан байна.
Гэвч хөлсөө дуслуулаагүйнх нь гор гарч, шигшээ тэмцээний эх­ний даваанд Аргентин Шведэд 2:3-аар, Бразил Испанид 1:3-аар ялагдан нутаг буцжээ. Энэ нь тус хоёр багийн түүхэн дэх хам­гийн богинохон ДАШТ болсон билээ. Өөрсдийгөө хамгийн шил­дэг нь гэж боддог бразилчууд анх­ны Дэлхийн цомоос “Итали-34” хүртэлх дөрвөн жилийн хугацаанд маш цөөхөн тоглолт (дэл­хийн аварга Уругвайтай хоёр тог­лож, хоёуланд нь хожсон) хийснээс гадна энэ тэмцээнд дан сонирхогчдоос бүрдсэн шиг­шээгээ явуулжээ. Тоглолт эх­лээд 28 минут өнгөрч байхад испаничууд гурван гоол оруулсан ч хоёрдугаар үеэс бразилчууд илүүр­хэх болж, Леонидас 55 дахь минутад тоог 3:1 болгосон байна. 60 дахь минутад тэд пенальти хийх эрх олж авсан ч Валдемар цохилтоо Заморад хаалгуулах нь тэр. Тус тоглолтыг шүүсэн герман эр Бирлем Испанийн хамгаалагч Кинкосес торгуулийн талбайдаа гараар тоглохыг харсан атлаа 11 метрийн цохилт заагаагүйгээр барах­гүй Леонидасын оруулсан бас нэгэн гоолыг тооцоогүй аж. Ха­рин маш сулхан бүрэлдэхүүнтэй ирсэн цагаанцэнхрүүд Шведэд 2:3-аар дийлджээ. Аргентиний ихэнх мэргэжлийн клубүүд гол тог­логчдоо шигшээд өгөхөөс татгалзсан байна. Дээр нь олон жилийн турш шигшээгийн гол хөдөлгүүр нь болж байсан Луис Фелипе Монти, Энрико Гуаита, Раймундо Ор­си нарыг фашист удирдагч Бе­нито Муссолини их хэмжээний мөн­гөөр урхидан Италийн нэрийн өм­нөөс тоглохыг ятгаж дөнгөсөн билээ. Тэднээр хүчээ зузаатгасан “Скуадра Аззура” сорилгод Грекийг 4:0-ээр зовлонгүйхэн сөхрүүлж, улмаар шигшээ тэмцээний эхний даваанд америкчуудыг 7:1-ээр бут ниргэжээ. Энэ даваанд Герман Бельгийг 5:2-оор, Швейцарь Голлан­дыг 3:2-оор, Чехословак Румы­нийг 2:1-ээр, Австри Францыг нэмэлт цагт 3:2-оор, Унгар Египетийг 4:2-оор тус тус буулган авсан байна.
Дунд шөвөгт дан Европын багууд буюу Герман Шведтэй, Швей­царь Чехословактай, Австри Ун­гартай, Испани Италитай таа­рав. Эдгээрээс хамгийн их сонир­хол татаж байсан нь мэдээж домогт Рикардо Заморагаар удирдуулсан Испани, талбайн эзэн Италийн тулаан. Тоглолтын 31 дэх минутад баск эр Луис Ре­гейро эхний бөмбөгийг хийсэн ч арваадхан минутын дараа Феррари тоог тэнцүүлэв. Гэрийн нохой­ны сүүл өөдөө гэгчээр ита­личууд санаачилгатай тоглож бай­сан ч Пиренейн хойгийнхон хаалгач Заморагийнхаа ачаар хожиг­дол хүлээсэнгүй, 1:1-ээр тэн­цэж дөнгөлөө. Тэр үед нэмэлт цагийн дараа торгуулийн цохилтоор ялагчийг тодруулдаг дүрэм байгаагүй тул ахиж тоглох болов. Флоренцэд болсон хариу тог­лолтод Италийн багт дөрөв, Ис­панийн бүрэлдэхүүнд долоон шинэ тоглогч нэмэгдсэн байсан бөгөөд Жузеппе Меаццагийн дүрэм зөр­чин оруулсан гоолын ачаар хөх өмсгөлтнүүд хожжээ. Испаничууд хариуд нь хоёр ч цэвэр гоол хий­сэн боловч швейцарь шүүгч Мерсе тооцсонгүй. Тэмцээний дараа FIFA шүүгчид арга хэмжээ авсан гэдэг.  
Ийнхүү Пиренейн хойгийнхны ялалтыг нь луйвардан гарч ирсэн Муссолинигийн багийг хагас шиг­шээд олноо “Вундер тим” хэмээн алдаршсан Австрийн шиг­шээ хүлээж байлаа. 1934 оны зур­гадугаар сарын 3-нд Миланд ширүүн бороон дунд болсон тэрхүү хүнд хэцүү тоглолтод аргентин легионер Гуаита Италийн багт ялалтын гоо­лыг бэлэглэжээ. Их шөвгийн нөгөө тоглолтод Чехословак Германыг 3:1-ээр итгэл төгс хожсон байна. Чехословакийн шигшээ сүүлийн 11 тоглолтдоо ганц ч ялагдал хүлээгээгүй хүчирхэг баг байлаа. Тийм учраас өмнөх хоёр тойрогт хамаг хүчээ шавхсан талбайн эзэд финалын тоглолт эхлэх өдрийг бүтэн тав хоногоор сунгасан гэдэг.
Шигшээ тоглолт зургадугаар сарын 10-нд Ром хотын “На­цио­нале” цэнгэлдэх хүрээлэнд яваг­даж, Шведийн шүүгч Иван Эк­линн хянажээ. Чехословакчууд өрсөл­дөг­чөө алдахыг анаж, маш чамбай хамгаалан, үе үе аюултай контратак хийж байв. Цаг дуусахаас 14 минутын өмнө тэд санасандаа хүрч Ан­тонина Пуч сөрөг довтолгоогоор тооны харьцааг 1:0 болгох  нь тэр. Дараа нь Соботка, Свобода нарын хослол хоёр дахь бөмбөгийг хийх шахлаа. Гэвч италичууд сэтгэлзүйн бэлтгэл сайтайгаа харуулж, 82 дахь минутад бас нэгэн аргентин легионер Раймундо Орси тэн­цээний бөмбөгийг оруулсан бай­на. Нэмэлт цагийн эхэнд Чехословакийн хамгаалагчид Италийн лидер Меаццагийн эсрэг бүдүүлэг тог­лон гэмтээсэн ч Жузеппе шүд зуун тоглолтоо дуусгахаар шийджээ. Улмаар 95 дахь минутад түүний эхлүүлсэн довтолгоог Ан­жело Скьявио гүйцээн хож­лын бөмбөгийг оруулсан юм. Ийнхүү дарангуйлагч Муссолини удирдагчтай, Витторио Поццо дас­галжуулсан “Төмөр легион” хоч­той Италийн шигшээ Европын багуудаас анхлан дэлхийн аварга цолыг хүртсэн юм.

“ИТАЛИ-34” ТООНЫ ХЭЛЭЭР

Үргэлжилсэн хугацаа: 1934 оны тавдугаар сарын 27-ноос зургадугаар сарын 10
Оролцсон баг: 16 (Европоос 12, Өмнөд Америкаас 2, Хойд Америк, Африкаас тус  бүр 1)
Тоглолт: 17
Гоол: 70 (дунджаар 4.12)
11 метрийн цохилт: 4 (үүнээс хоёр нь амжилттай болсон)
Хотууд: 8 (Болонья, Флоренц, Генуя, Милан, Неаполь, Ром, Триест, Турин)
Цэнгэлдэх хүрээлэн: 8 (“Литториале”, “Жованни Берта”, “Луижи Феррарис”, “Сан-Сиро”, “Жоржо Аскарелли”, “Национале”, “Литторио”, “Бенито Муссолини”)
Үзэгч: 407 000
Улаан хуудас: 1
Хамгийн олон гоол орсон тоглолт: 7:1
Хамгийн олон бөмбөгний зөрүүгээр хожсон тоглолт: 7:1
Мэргэн бууч: Неедлы (Чехословак)-5 бөмбөг

СОНИРХОЛТОЙ БАРИМТУУД

-Тэмцээн ердөө хоёр долоо хоног үргэлжилж, нийтдээ 17-хон тоглолт явагдсан байна. Тоглолтууд өөр өөр хотуудад нэг цагт зэрэг эхэлж байсан тул нэг хүн дээд тал нь зургаан тоглолт (Итали-Испанийн нэмэлт тоглолтыг оролцуулаад) үзэх боломжтой байв.
-Финалд үлдсэн Итали, Чехословакийн багууд бүтэн долоо хоног амарсны эцэст шийдвэрлэх тулаанаа хийжээ.
-Анхны ДАШТ-ий адилаар цөөнгүй багууд тэмцээнийг хясан боов. Тодруулбал Өмнөд Америкийн Уругвай, Бо­ливи, Парагвай, Их Британид харьяалагддаг Англи, Шотланд, Уэльс, Ирланд бойкотложээ.
-Аваргын хувь заяа анх удаа нэмэлт цагт шийдэгдсэн.
-Энэ тэмцээнээс эхлэн хүрэл медалийн төлөө тоглолт хийдэг болжээ.
-“Скуадра Аззура”-г аваргалахад гол үүрэг гүйцэт­гэсэн Жузеппе Меаццад хүндэтгэл үзүүлж, тэмцээний дараа Милан хотын “Сан-Сиро” цэнгэлдэхийг түүний нэрэмжит болгосон байна.
-Луис Фелипе Монти хоёр өөр багийн бүрэлдэхүүнд хоёр ДАШТ-ий финалд дараалан тоглосон анхны хөл­бөмбөгч болжээ. Тэрбээр Аргентиний бүрэлдэхүүнд “Уругвай-30”-аас мөнгө, Италийн шигшээд “Итали-34”-өөс алтан медаль хүртсэн юм.
-Шөвгийн наймд учраа тааарсан Итали-Испанийн эхний тоглолт маш хүнд нөхцөлд болж, олон ч тоглогч гэмтжээ. Хариу тоглолтод хоёр багийн дасгалжуулагчид талбайд 11 шинэ тоглогчийг нэмж гаргасан байна.
-Зохион байгуулагчид тэмцээний зардалд 3.7 сая лир зарцуулсан нь тухайн үеийн ханшаар асар их мөнгө юм. 

Шилдэг довтлогч Олдриж Неедлы (Чехословак)

1909 оны арванхоёрдугаар сарын 26-нд Австри-Унгарын эзэнт улсын Зебрак хотод төрсөн. Төрөлх хотынхоо “Зебрак”, Чехословакийн “Раковник”, “Спарта” багуудад тоглож байсан бөгөөд нийт 161 гоол оруулжээ. 1932, 1936, 1938, 1939 онуудад улсынхаа аварга шалгаруулах тэмцээний шилдэг довтлогч болж байв. Харин шигшээдээ 1931-38 оны хооронд 43 тоглолт хийн 29 бөмбөг хийжээ.
“Итали-34” ДАШТ-д таван бөмбөг оруулсан амжилтаар шилдэг довтлогч болсон. Неедлы хагас шигшээд Германы эсрэг тоглолтод хет-трик хийсэн ч албан ёсны протоколд нэг гоолыг нь зүүн жигүүрийн довтлогч Рудольф Крчил хийснээр бүртгэсэн байдаг ажээ. Тиймээс ихэнх ном зохиолд Италийн Анжело Скьявио, Германы Эдмунд Конен нарын адилаар дөрвөн бөмбөг оруулсан хэмээн бичсэн байдаг. Дөрвөн жилийн дараа Францад болсон ДАШТ-д үүн дээрээ хоёр гоол нэмэрлэжээ.
Неедлы 1939 оны улирлыг дуусгаад зодог тайлсан бөгөөд 1990 онд 81 насандаа таалал төгсчээ.





1/8 ШИГШЭЭ ТОГЛОЛТ

Итали-АНУ 7:1
Гоол: Скьявио 18, 29, 64, Орси 20, 69, Феррари 63, Меацца 89-Донелли 57
Итали: Комби, Розетта, Аллеманди, Пицциоло, Монти, Бертолини, Гуаризи, Меацца, Скьявио, Феррари, Орси
АНУ: Жулиан, Черкевич, Мурхауз, Питрас, Гонсалвес, Флори, Райан, Нилсен, Донелли, Дик, Маклин
Шүүгч: Мерсе (Швейцар)
V.27. Рим, “Национале ПНФ”, 25000 үзэгч
Чехословак-Румын 2:1
Гоол: Пуч 61, Неедлы 73-Добай 37
Чехословак: Планичка, Женишек, Чтыроки, Кошталек, Чамбал, Крцил, Юнек, Силны, Соботка, Неедлы, Пуч
Румын: Зомбори, Фогль, Албу, Дехеляну, Котормани, Моравет, Биндя, Ковач, Сепи, Бодола, Добай
Шүүгч: Ланженю (Бельги)
V.27. Триест, “Стадио Литторио”, 9000 үзэгч

Герман-Бельги 5:2
Гоол: Кобирски 18, Зиффлинг 56, Конен 73, 77, 88-Ворхоф 24, 35
Герман: Кресс, Харингер, Шварц, Янес, Сепан, Зелински, Ленер, Хохманн, Конен, Зиффлинг, Кобирски
Бельги: Ван де Вейер, Смеллинкс, Йоахим, Перар, Велкенхейзен, Классенс, Деврис, Ворхоф, Капелле, Гриммонпре, Хереманс
Шүүгч: Маттеа (Итали)
V.27. Флоренц, “Жованни Берта”, 8000 үзэгч

Австри-Франц 3:2
Гоол: Шинделарж 34, Шалль 100, Бикан 112- Никола 18, Веррье 117 пен
Австри: Платцер, Цисар, Сеста, Вагнер, Шмиш­тик, Урбанек, Цишек, Бикан, Шинделарж, Шалль, Виртль
Франц: Тепо, Мересс, Маттлер, Дельфур, Вер¬рье, Льетар, Келлер, Алькасар, Никола, Рио, Астон
Шүүгч: ван Морсел (Голланд)
V.7. Турин, “Бенито Муссолини”, 16000 үзэгч

Испани-Бразил 3:1
Гоол: Ирарагорри 16 пен, 26, Лангара 41-Леонидас 72
Испани: Самора, Сириако, Кинкосес, Сильяурен, Мугерса, Маркулете, Ирарагорри, Лангара, Лекуэ, Лафуэнте, Горостиса
Бразил: Педроза, Силвио, Лус, Тиноко, Мартим Силвейра, Каналли, Луизиньо, де Брито, Леонидас, Армадиньо, Патеско
Шүүгч: Бирлем (Герман)
V.27. Генуя, “Луижи Феррарис”, 21000 үзэгч

Швейцар-Голланд 3:2
Гоол: Кильхольц 10, 36, Абегглен 57-Смит 23, Венте 80
Швейцар: Сешее, Минелли, Вайлер, Гиншар, Жаккар, Хуфшмид, фон Кенель, Пасселло, Кильхольц, Абегглен, Босси
Голланд: ван дер Мёйлен, Вебер, ван Рюн, Пелликан, Андерисен, ван Хел, Велс, Венте, Бакхейс, Смит, ван Неллен
Шүүгч: Эклинн (Швед)
V.27. Милан, “Сан-Сиро”, 33000 үзэгч

Швед-Аргентин 3:2
Гоол: Юнассон 33, 67, Кроон 80-Белис 16, Галатеа 49
Швед: Рюдберг, Аксельссон, С.Андерссон, Карльссон, Росен, Э.Андерссон, Дункер, Густафссон, Юнассон, Келлер, Кроон
Аргентин: Фрески, Педевилья, Белис, Нехин, Соса-Урбьета, Лопес, Руа, Вильде, де Винсенси, Галатеа, Ираньета
Шүүгч: Браун (Австри)
V.27. Болонья, “Стадио Литторале”, 14000 үзэгч

Унгар-Египет 4:2
Гоол: Телеки 7, Толди 18, 87, Винче 57-Фавзи 26, 42
Унгар: А.Сабо, Футо, Штернберг, Палоташ, Сюч, Лазар, Маркош, Винче, Телеки, Толди, Г.Сабо
Египет: Камель, Мансур, Мухтар, Эф-Фар, Рафаат, Рагаб, Латиф, Фавзи, Эс-Саед, Таха, М.Хассан
Шүүгч: Барлассина (Итали)
V.7. Неаполь, “Жоржио Аскарелли”, 9000 үзэгч

1/4 ШИГШЭЭ ТОГЛОЛТ

Герман-Швед 2:1
Гоол: Хохманн 57, 74-Дункер 85
Герман: Кресс, Харингер, Буш, Грамлих, Сепан, Зелински, Ленер, Хохманн, Конен, Зиффлинг, Кобирски
Швед: Рюдберг, Аксельссон, С.Андерссон, Карльссон, Росен, Э.Андерссон, Дункер, Густафссон, Юнассон, Келлер, Кроон
Шүүгч: Барлассина (Итали)
V.31. Милан, “Сан-Сиро”, 3000 үзэгч

Австри-Унгар 2:1
Гоол: Хорват 27, Цишек 71-Шароши 80 пен
Австри: Платцер, Цисар, Сеста, Вагнер, Шмиштик, Урбанек, Цишек, Бикан, Шинделарж, Хорват, Виртль
Унгар: А.Сабо, Ваго, Штернберг, Палоташ, Сюч, Салаи, Маркош, Авар, Шароши, Толди, Кемень
Улаан хуудас: Маркош 63
Шүүгч: Маттеа (Итали)
V.31. Болонья, “Литторале”, 23000 үзэгч

Итали-Испани 1:1
Гоол: Феррари, 45 - Регеро, 31
Итали: Комби, Монзельо, Аллеманди, Пицциоло, Монти, Кастеллацци, Гваита, Меацца, Скьявио, Феррари, Орси
Испани: Самора, Чириако, Кинкосес, Сильяурен, Мугерса, Лафуэнте, Ирарагорри, Лангара, Феде, Регеро, Горостиса
Шүүгч: Барт (Бельги)
V.31. Флоренц, “Жованни Берта”, 35000 үзэгч
Хариу тоглолт

Итали-Испани 1:0
Гоол: Меацца 12
Итали: Комби, Монзельо, Аллеманди, Феррарис, Монти, Бертолини, Гваита, Меацца, Борель, Де Мария, Орси
Испани: Ногес, Сабало, Кинкосес, Сильяурен, Мугерса, Лекуэ, Вентольра, Регеро, Кампаналь, Чачо, Бош
Шүүгч: Мерсе (Швейцар)
VI.1. Флоренц, “Жованни Берта”, 43000 үзэгч

Чехословак-Швейцар 3:2
Гоол: Свобода 36, Соботка 55, Неедлы 84-Кильхольц 18, Эгги 64
Чехословак: Планичка, Женишек, Чтыроки, Кошталек, Чамбал, Крцил, Юнек, Свобода, Соботка, Неедлы, Пуч
Швейцар: Сешее, Минелли, Вайлер, Гиншар, Жаккар, Хуяшмид, фон Кёнель, Эгги, Кильхольц, Абегглен, Эк
Шүүгч: Беранек (Австри)
V.31. Турин, “Бенито Муссолини”, 12000 үзэгч

ХАГАС ШИГШЭЭ ТОГЛОЛТ

Итали-Австри 1:0
Гоол: Гваита 10
Итали: Комби, Монзельо, Аллеманди, Феррарис, Монти, Бертолини, Гваита, Меацца, Скьявио, Феррари, Орси
Австри: Платцер, Цисар, Сеста, Вагнер, Шмиштик, Урбанек, Цишек, Бикан, Шинделарж, Шалль, Виртль
Шүүгч: Барлассина (Итали)
VI.3. Милан, “Сан Сиро”, 35000 үзэгч

Чехословак-Герман 3:1
Гоол: Неедлы 19, 80, Крцил, 71-Ноак, 62
Чехословак: Планичка, Бургр, Чтыроки, Кошталек, Чамбал, Крцил, Юнек, Свобода, Соботка, Неедлы, Пуч
Герман: Кресс, Харингер, Буш, Зелински, Сепан, Бендер, Ленер, Ноак, Конен, Зиффлинг, Коберски
Шүүгч: Барлассина (Итали)
VI.3. Рим, “Национале ПНФ”, 15000 үзэгч

ХҮРЭЛ МЕДАЛИЙН ТӨЛӨӨ ТОГЛОЛТ

Герман-Австри 3:2
Гоол: Ленер 1, 40, Конен 15-Хорват 35, Сеста 63
Герман: Якоб, Буш, Янес, Зелински, Сепан, Мюнценберг, Бендер, Ленер, Конен, Зиффлинг, Хайдеманн
Австри: Платцер, Цисар, Сеста, Вагнер, Шмиш­тик, Урбанек, Цишек, Бикан, Браун, Хорват, Виртль
Шүүгч: Карраро (Итали)
VI.7. Неаполь, “Жоржио Аскарелли”, 7000 үзэгч

ШИГШЭЭ ТОГЛОЛТ

Итали-Чехословак 2:1
Гоол: Орси 81, Скьявио 95-Пуч 76

Итали: Комби, Монзельо, Аллеманди, Феррарис, Монти, Бертолини, Гваита, Меацца, Скьявио, Феррари, Орси

Чехословак: Планичка, Женишек, Чтыроки, Кошталек, Чамбал, Крцил, Юнек, Свобода, Соботка, Неедлы, Пуч
Шүүгч: Эклинн (Швед)
VI.10. Рим, “Национале ПНФ”, 50000 үзэгч

P.S. Та бүхнийг ухаан бодлоо уралдуулах, бас өөрийн хайртай багаа дэмжих, өрөөл бусадтай таавраараа өрсөлдөх боломжийг олгож байна. Та манай гаригийн хаана ч амьдран суудаг байсан хамаагүй www.taavar.com сайтад зочлон хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий тааварт оролцох боломжтой боллоо.

 “South Africa-2010” эхлэхэд  хэдхэн хоног үлдлээ.  Хөлбөмбөгийн хорхойтнууд, хөгжөөн дэмжигчдийн болон уншигч авхай Та бүхэндээ “Таван цагариг” сонин, “Таван цагариг-Америкт” сэтгүүл(www.argamag.com/sport ), “Аргамаг инк”, “Замдаан” сэтгүүл(www.zamdaan.com ), “Даяар Монгол” сонин(www.dayarmongol.com ), “Мэдээлэл”(www.medeelel.com ), “Орлоо” (www.orloo.com)   вэб сайтууд хамтран “ World Cup 2010” буланг нээж байна.

Манай булангийн мэдээллийн спонсор нь  “G-MOBILE” корпораци. (www.g-mobile.mn). Үндэсний маань шилдэг компанийн нэг G Mobile   гадаадад амьдардаг монголчууддаа зориулан олон арван сэтгэлд шингэсэн үйлчилгээ явуулдгыг бид мэднэ. Тэгвэл энэ удаа хөлбөмбөгийн хорхойтнуудаа “Жи Мобайл” маань Африкийн сафари хөтөч нь болно.

“World Cup  2010” булан маань ДАШТ-ий үүх, түүхийг танилцуулж эхэллээ.

Ла-Платын эрэг дээрх уругвайчуудын ялалт

“Уругвай-30” тооны хэлээр:

ХУГАЦАА: 1930 оны долдугаар сарын 13-30
ОРОЛЦСОН БАГ: 13 (Өмнөд Америкаас долоо, Европоос дөрөв, Хойд Америкаас хоёр)
ТОГЛОЛТ: 18
ГООЛ: 70 (нэг тоглолтод дунджаар 3.89)
ХОТУУД: 1 (Монтевидео)
ЦЭНГЭЛДЭХ ХҮРЭЭЛЭН: 3 (Сентанарио, Парк Сентраль, Поситос)
ҮЗЭГЧ: 629 300
МЭРГЭН БУУЧ: Гильермо Стабиле (Аргентин) – 8 гоол
11 МЕТРИЙН ЦОХИЛТ: 4 (үүнээс нэг нь л амжилттай болсон)
АВТОГООЛ: 1
УЛААН ХУУДАС: 1
ХАМГИЙН ОЛОН ГООЛ ОРСОН ТОГЛОЛТ: 6:3
ХАМГИЙН ОЛОН БӨМБӨГНИЙ ЗӨРҮҮГЭЭР ЯЛСАН ТОГЛОЛТ: 6:1

Сонирхолтой баримтууд:

-Дэлхийн цомын тэмцээний анхны гоолыг 1930 оны долдугаар сарын 13-ны 15.20 цагт Францын шигшээ багийн довтлогч Люсьен Лоран хийжээ.

-АНУ-ын шигшээ баг тулсан 11 хүний бүрэлдэхүүнтэй ч зүтгэсээр их шөвөгт шалгарсан түүхтэй.

-ДАШТ-ий түүхэнд улаан хуудас авсан анхны хөлбөмбөгч бол Перугийн Галиндо. Тэрбээр Румыний тоглогчтой талбай дээр зодолдсоныхоо төлөө талбайгаас хөөгдсөн аж. Хэдий тийм ч өмнөд америкчууд удаан хугацаанд хүн дутуу тоглосонгүй, Румыний нэгэн тоглогч хамраа хугалуулан талбайг орхисноор хоёр баг адилхан арван хүнтэй тоглолтыг дуусгажээ. Тухайн үед зөвхөн хаалгачийг л сольдог дүрэмтэй байсан тул гэмтсэн тоглогчтой багийн хохь болоод л өнгөрчээ.    

-Дэлхийн аварга болсон Уругвайн бүрэлдэхүүнд Эктор Кастро хэмээх ганц гартай довтлогч байсан бөгөөд тэрбээр аваргын төлөө тоглолтод сүүлчийн гоолыг оруулжээ.

-Тус тэмцээний бүх тоглолтууд ганцхан хот (Уругвайн нийслэл Монтевидео)-д явагдсанаараа онцлогтой.

-I хэсэгт учраа таарсан Аргентин-Мексикийн тоглолтын үеэр “цагаан-цэнхэрүүд” пенальти гүйцэтгэх эрх олж авчээ. Адольфо Сумельсийн цохисон бөмбөгийг Мексикийн хаалгач Бонфилья хааж чадсан бөгөөд нэмэхээр ирсэн довтлогчийн өөдөөс өшиглөн бүдүүлэг аашилсан байна. Шүүгч түүнийг талбайгаас хөөсөнгүй, харин ахиж 11 метрийн цохилт хийх шийдвэр гаргажээ.    

-Америкийн довтлогч Бретт Пэйтноуд ДАШТ-ий анхны хет-трикийг хийсэн тоглогч хэмээн түүхэнд мөнхөрсөн юм. Түүний ачаар баг нь Парагвайг 3:0-ээр хожжээ. Зарим түүхчид эл тоглолтын нэг бөмбөгийг Парагвайн Аурелио Гонзалес өөрийнхөө хаалганд оруулсан гэж баталдаг ч FIFA үүнийг нь хүлээн зөвшөөрдөггүй аж.

-“Уругвай-30” нь хүрэл медалийн төлөөх тоглолт болоогүй цорын ганц World Cup. 1984 онд FIFA-гаас гаргасан нэгэн бюллетень дээр гуравдугаар байрын төлөө тоглолтод Югослав Сэм авгын хөлбөмбөгчдийг 3:1-ээр хожсон хэмээн бичсэн байдаг. Үнэн хэрэгтээ 1928 оны Амстердамын олимпод Югослав АНУ-ыг дээрх тоогоор хожиж байсан юм.

-Румыний шигшээг тус улсын хаан Карол дасгалжуулж байв. Тэрбээр ДАШТ эхлэхээс гурван сарын өмнө тоглогчдоо үндсэн ажлаас нь чөлөөлж, бэлтгэл хийлгэж байсан баримт бий.

-Румын-Перугийн тулааны 80 дахь минутад хаалагч Ласардо Нуэг Деметрио Нейрагаар сольсон нь анхны сэлгээ болжээ.

-Анхны ДАШТ-д оролцож явсан хөлбөмбөгчдөөс ганцхан Аргентиний Франсиско Антонио Варальо л амьд мэнд байна. Өдгөө 99 насыг зооглож буй тэрбээр ДАШТ-д оролцохын өмнө сонирхогчийн “Химнасиа” багт тоглодог байсан ба “Уругвай-30”-ын дараа мэргэжлийн хөлбөмбөгч болж, “Бока Хуниорс”-той гэрээ байгуулжээ.

Шилдэг довтлогч Гильермо Стабиле (Аргентин)

Анхдугаар тэмцээний шилдэг довтлогч Стабиле Аргентин-Мексикийн тоглолтын 8, 17, 80 дахь минутад гоол оруулан, ДАШТ-ий түүхэнд хет-трик хийсэн анхдагчдын нэг (Америкийн Пэйтноудын хамт) болсон юм. Тэрбээр 1906 оны нэгдүгээр сарын 17-нд Буэнос-Айрест төрсөн бөгөөд 1966 оны арванхоёрдугаар сарын 27-нд нас баржээ. Стабиле Уругвайн ДАШТ-д дөрвөн тоглолтод найман бөмбөг хийж, багаа финалд хүрэхэд гол үүргийг гүйцэтгэжээ. Тэмцээний дараа Италийн “Женоа” баг Гильермог төрөлх “Уракан” багаас нь тухайн үедээ  санаанд багтамгүй  их мөнгөөр худалдаж авсан гэдэг. Дараа нь тэрбээр “Serie-A”-гийн “Болонья”, “Наполи” багуудад тоглож байсан бөгөөд Францын “Red Star” клубт сүүлчийн тоглолтуудаа хийн, 1939-60 оны хооронд Аргентиний шигшээгийн дасгалжуулагчаар ажиллаж байсан баримт байдаг.         


Анх XIX зууны төгсгөлөөр Англид үүссэн хөл­бөмбөг хэмээх тоглоом богинохон хугацаанд олон оронд эрчимтэй түгэн дэл­гэр­сээр өнгөрсөн зууны 20-иод он гэхэд дэлхий нийтийн спорт болж чад­жээ. Энэ ч утгаараа хаанахын хөлбөмбөгчид шил­дэг нь вэ гэдэг маргааныг тайлах томоохон тэм­цээн уралдаан зохиох зайлшгүй шаардлага гарч ирсэн юм. Хэдийгээр олимпийн наадмын хөтөлбөрт хөлбөмбөг багтдаг байсан ч Пьер де Кубертений “Түрүүлэхдээ бус оролцохдоо” хэмээх урианы дагуу сонир­хогчид л өрсөлддөг байв.
Ингээд FIFA-гийн гурав дахь ерөн­хий­лөгч, Фран­цын иргэн Жюль Римегийн санаачлагаар Дэл­хийн цом булаалдах анхны тэмцээнийг зохиохоор шийдвэрлэж, 1929 онд Барселонад болсон конгрес­соор Уруг­вайд энэ эрхийг өглөө. Тэдэнтэй Ун­гар, Итали, Швед, Голланд, Испани улсууд өрсөлдсөн ч Өмнөд Америкийн энэхүү жижигхэн орны тус­гаар тогтнолынх нь 100 жилийн ой тохиож буйг хар­галзан, 1924, 1928 оны олимпод түрүүлсэн амжилтыг гол болгосон юм. Тухайн жилүүдэд дэл­хий дахиныг нөмөрсөн Их хямрал болж байсан ч үхрийн мах, ноос экспортолдог Уругвай эдийн зас­гийн хувьд харьцангуй боломжтой байлаа. Мөн тэд зочин багуудын замын зардлыг даахаа амлаж, ганцхан жилийн дотор “Estadio Centenario” хэмээх 90 мянган хүний багтаамжтай, орчин үеийн цэнгэлдэх хүрээлэнг ашиглалтад оруулахаа зарлан түүнийгээ ч ажил хэрэг болгож чадсан юм. Мэдээж энэ шийдвэр европчуудад таа­лагдсангүй. Тэр дундаа Английн хөлбөм­бөгийн холбоо тус тэмцээнийг ДАШТ гэж хүлээн зөвшөөрөхгүй гэдгээ албан ёсоор мэдэгдэв. Европын ихэнх орнууд Ат­лантын далайг онгоцоор гэтлэх эрсдэлтэй аялалаас зайлсхийж, мэргэжлийн клубүүд нь тог­логчдоо урт хугацаагаар явуулахыг хүссэнгүй.
Тэмцээнийг санаачлагч Жюль Риме, түүний хамтрагч Анри Делон нар сандарч эхэлсэн боловч зарим холбоодыг ятгаж чад­жээ. Ингээд Франц, Югослав, Румын, Бельгийн хөлбөмбөгчид ба FIFA-гийн удирд­лага, шүүгч нарын суусан “Конте Верде” хөлөг онгоц их далайд найман хоног хөвсний эцэст 1930 оны долдугаар сарын 4-нд Монтевидеод зангуугаа хаялаа. Онгоцонд бразилчууд Рио-де-Жа­ней­рогоос замдаа суусан тул хуваарьт хугацаа­наасаа таван цагаар хоцорч иржээ. Зо­хион байгуулагчдаас гадна урилгаар ердөө 12 орон ирсэн тул FIFA багуудыг дөр­вөн сагсанд хувааж, зөвхөн хэсгийн аваргууд л хагас шигшээд тоглох системийг ашиглахаар шийдэв.
ДАШТ-ий нээлтийн тоглолт орон нут­гийн цагаар 13-ны 15.00-д Франц-Мексикийн тоглолтоор эхэлсэн бөгөөд анх­ны гоолыг 19 дэх минутад Францын Льюсен Лоран оруулжээ. Со­нир­холтой нь энэ хөлбөмбөгч үүнээс хойш шиг­шээдээ ганц ч гоол хийгээгүй гэдэг. Энэ хэсэгт хам­гийн олон буюу дөрвөн баг тойргийн жур­маар тоглоход олимпийн мөнгөн медальт аргентинчууд бүх өрсөлдөгчөө хожин дараа­гийн шатанд шалгарсан аж. Тэдний гол өр­сөлдөгч нь Чили байсан бөгөөд хэсгээс хэн нь гарахыг шийдвэрлэх тоглолтод “цагаан-цэнхэрүүд” 3:1-ээр ялсан юм. Бас Аргентин-Францын тоглолтыг онц сонир­хол­той болсныг тэмдэглэх нь зүйтэй. Эл тулаанд аргентинчууд 80 дахь минутад Луис Монтигийн амжилттай гүйцэтгэсэн пенальтийн ачаар хожсон байна. Гоол алд­санаасаа хойш франц­чууд уулгалан дайрч, аюултай довтолгоо хэд хэдийг хийв. Энэ байдлаараа үргэлжилвэл тэд тун удахгүй тэн­цээний бөмбөгийг хийх мэт. Гэтэл Бразилийн шүүгч Алмейда Рего цаг дуу­сахаас дөрвөн минутын өмнө шүглээ үлээх нь тэр. Аргентиний балиашгууд баярлан хөөрсөөр талбайд гарч ирцгээхэд Францын тоглогчид шүүг­чийг бүчин авлаа. Талбайн шүүгч ч алдаа хийснээ ойлгож, цагдаа нарын тус­ламжтайгаар үзэгчдийг талбайгаас хөөж, аргентинчуудыг хувцас солих өрөөнөөс буцааж авчирсан боловч энэ хооронд франц­чуудын тоглолтын дайчин хэмнэл нь алдагдсан байлаа.

II хэсгээс хаалгач Милован Якшичийнхаа гай­хам­шигтай тоглолтын ачаар фаворит  Бразилийг хож­сон Югослав шалгарсан бол III хэсэгт талбайн эзэд хаалгандаа ганц ч гоол алдалгүй тэргүүллээ. Ха­рин IV хэс­гээс шотланд дасгалжуулагчтай Сэм ав-гын хөлбөмбөгчид шалгарах нь тэр. Техник муу­тай ч хүчний тоглолт сайтай биерхүү америкчууд Бельги, Парагвайг тус бүр 3:0-ээр хожсон байна. “Бөмбөгний хаалтууд” хэмээх хочтой болсон тэд хагас шигшээд Аргентинтай туллаа. 80 мянган хүн үзсэн уг тоглолтод Луис Монти ба түүний нөхөд өрсөлдөгчөө 6:1-ээр бутниргэсэн бай­на. Гэхдээ үүнийг ур чадварын зөрүү гэхээсээ америкчуудын бэртэл гэмтэлтэй хол­бон тайлбарлавал зохилтой. Хүнд хэцүү өр­сөл­дөөний эцэст тулсан 11-хэн тог­логчтой янкуудын хаалгач Жим Дуглас хүндээр бэртэж, төвийн хамгаалагч Рафаэль Трэси хөлөө хугалуулж, зүүн жигүүрийн хамгаалагч Энди нүүрээ өшиглүүлсэн байна.             
Хагас шигшээгийн нөгөө хосын тоглолтод уругвайчууд дөнгөж дөрөв дэх минутад гоол алдан эхэл­сэн ч зургаан гоолоор хариуг нь барьсан бөл­гөө. Талбайн гадна байсан цаг­даа бөмбөгийг буцааж өшиглөн талбайд оруулахад талбайн эзэд үргэлжлүүлэн тог­лож гоол оруулснаас өөр ноцтой зүйл бол­сонгүй.
Ийнхүү хоёр жилийн өмнө Амстердамын олимпийн алтан медалийг булаацалдаж бай­сан (эх­ний тоглолтод 1:1-ээр тэнцээд, удаах тоглолтын нэмэлт цагт Уругвай 2:1-ээр хожсон) хөр­шүүд франц дархан Анри Лафлёрын алт, мөнгө хослуулан урласан дөр­вөн килограмм жинтэй “Ариун Нике” цомын төлөө өрсөлдөхөөр боллоо. Рио де Ла-Плата сувгаар тусгаарлагддаг, хоорондоо 200 гаруйхан милийн зайтай орших хоёр улсын нийслэлүүд бүтэн гурван хоног дайны бай­далтай байсан гэхэд болно. Шигшээ тэм­цээн бол­дог өдөр багаа дэмжихээр 20 мянган гаруй хөг­жөөн дэмжигч Буэнос-Айре­саас Монтевидеог зорьсон баримт байдаг. Тэднийг усан онгоцноос буухад нэгжиж, цэн­гэл­дэх хүрээлэнд ороход бас шалгаж бай­сан нь галзуу фанатуудын мөргөл­дөөнөөс сэргийлсэн хэрэг байлаа. Тухайн үе­ийн хөлбөмбөгчид дундаа торгуулийн цохил­тыг хам­гийн сайн гүйцэтгэдэг, алсын дам­жуулалтыг чад­варладаг хийдгээрээ нэрд гарсан Аргентиний лидер Луис Монти шигшээ тоглолтоос хэд хоногийн өмнө сүр­дүүл­сэн захиаг Аргентин, Уругвайн балиашгуудаас аль алинаас нь хүлээн авчээ. Нутаг нэгтнүүд нь финалд муу тоглох юм бол ээжид нь, уругвайн танхайчууд финалд багийг нь хожвол өөрт нь муу юм болно шүү хэмээн сүрдүүлсэн байв. Ацан шалаанд орсон тэрбээр албаны хүмүүсийн гуйлт, шахалтын хүчинд арай ядан өмсгөлөө өмсчээ. “Тэр талбайд ч, хувцас солих өрөөнд ч нам гүм байсан. Ер нь сүүлийн хэд хоногийг маш их айдас дунд өнгөрүүлсэн” хэмээн багийн гишүүн Варалло хожим дурссан байдаг.
Шувтаргын тоглолтод шүгэлдэх ёстой шүүгч Жон Лэнженус энэ мэт тулааны өмнөх уур амьсгалаас жийрхэхдээ талбайд гарахаас тат­галзсан аж. Тэгээд эцэст нь өөрийг нь болон шүүгчийн бүрэлдэхүүнийг, тэдний гэр бүлийг Уругвайн зас­гийн газар албан ёсоор хамгаалалтад авч, тоглолт өндөрлөснөөс цагийн дотор л замд гарахаар тохиролцсоны дараа шүүхээр болсон байна. 
Хүсэн хүлээсэн долдугаар сарын 30-ны өдөр хоёр баг өөрсдийн бөмбөгөөр тоглоно хэмээн мар­галдсан бөгөөд энэ тухай дүрэм журмандаа тусгаагүй FIFA асуудлыг сугалаагаар шийдвэрлэх болов. Ингээд аргентинчууд эхний хагаст өөрийн бөмбөгөөр тоглож, 2:1-ээр давамгайлав. Тоглолт 1:1 байхад мөнөөх Монти Стабилед гоолын дам­жуулалт өгч, багаа урагш гаргаад өөрөө бушуухан гэгч нь талбайгаас гарсан гэдэг. Гэвч зохион байгуулагчид амлалтаа зөрчин хоёрдугаар хагаст өөрсдийнхөө тоглодог том бөмбөгийг талбайд гар­гасан юм. Ийнхүү талбайн эзэд тоглолтын санаачлагыг гартаа аван, гурван гоол дараалан оруулж 4:2-оор хожин анхны дэлхийн аварга хэмээх алдрыг хүртсэн билээ.

А ХЭСЭГ

Франц-Мексик 4:1
Гоол: Л.Лоран 19, Ланжийе 40, Машино 43, 87-Карреньо 70
Франц: Тепо, Капелль, Маттлес, Шантрель, Пинель, Виллаплан, Либерати, Дельфур, Машино, Л.Лоран, Ланжийе
Мексик: Бонфильо, Р.Гарса-Гуттьерес, М.Росас, Амескуа, Санчес, Ф.Росас, Лопес, Руис, Мехия, Карреньо, Перес
Шүүгч: Ломбарди (Уругвай)
VI.13. Монтевидео, “Покитос”, 3000 үзэгч
Аргентин-Франц 1:0
Гоол: Монти 81
Аргентин: Боссио, Делья Торре, Муттис, Х.Эваристо, Монти, Арико Суарес, Перинетти, Варальо, Феррейра, Чарро, М.Эваристо
Франц: Тепо, Капелль, Маттлес, Шантрель, Пинель, Виллаплан, Либерати, Дельфур, Машино, Л.Лоран, Ланжийе
Шүүгч: Реже (Бразил)
VI.15. Монтевидео, “Парке Сентраль”, 15000 үзэгч
Чили-Мексик 3:0
Гоол: Видаль 3, Субиабре 52, 65
Чили: Кортес, Пуарье, Моралес, А.Торрес, Сааведра, Эльгета, Охеда, Субиабре, Вильялобос, Видаль, Шнебергер
Мексик: Сота, Р.Гарсия-Гуттьерес, М.Росас, Амескуа, Санчес, Ф.Росас, Лопес, Гайон, Руис, Карреньо, Перес
Шүүгч: Кристоф (Бельги)
VI.6. Монтевидео, “Парке Сентраль”, 7000 үзэгч
Чили-Франц 1:0
Гоол: Субиабре 67
Чили: Кортес, Чапарро, Риверос, А.Торрес, Сааведра, К.Торрес, Охеда, Субиабре, Вильялобос, Видаль, Шнебергер
Франц: Тепо, Капелль, Маттлес, Шантрель, Дельмер, Виллаплан, Либерати, Дельфур, Пинель, Вейнан, Ланжийе
Шүүгч: Техада (Уругвай)
VI.19. Монтевидео, “Сентенарио”, 50000 үзэгч
Аргентин-Мексик 6:3
Гоол: Стабиле 8, 17, 80, Сумельсу 12, 55, Варальо 53-М.Росас 42 пен, 65, Гайон 75
Аргентин: Боссио, Делья Торре, Патерностер, Чивидини, Сумельсу, Орландини, Пейселье, Варальо, Стабиле, Демария, Спадаро
Мексик: Бонфильо, Р.Гарса-Гуттьерес, М.Росас, Оливарес, Санчес, Родригес, Ф.Гарса-Гуттьерес, Ф.Росас, Лопес, Гайон, Карреньо
Шүүгч: Сауседо (Боливи)
VI.19. Монтевидео, “Сентенарио”, 50000 үзэгч
Аргентин-Чили 3:1
Гоол: Стабиле 12, 13, М.Эваристо 51-Субиабре 15
Аргентин: Боссио, Делья Торре, Патерностер, Х.Эваристо, Монти, Орландини, Пейселье, Варальо, Стабиле, Феррейра, М.Эваристо
Чили: Кортес, Чапарро, Моралес, А.Торрес, Сааведра, К.Торрес, Арельяно, Субиабре, Вильялобос, Видаль, Агилера
Шүүгч: Лангенус (Бельги)
VI.22. Монтевидео, “Сентенарио”, 35000 үзэгч
    Хо    Тэ    Хд    Б/Х    Байр
Франц    1    0    2    4-3    III
Аргентин    3    0    0    10-4    I
Чили    2    0    1    5-3    II
Мексик    0    0    3    4-13    IV

В ХЭСЭГ

Бразил-Югослав 1:2
Гоол: Прегиньо, 62 - Тирнанич 21, Бек 30
Бразилия: Жоэл, Брильянте, Италия, Эрмогенес, Фаусто, Фернандо, Поли, Нило, Аракен, Прегиньо, Перрейра
Югославия: Якшич, Ивкович, Михайлович, Арсениевич, Стеванович, Жекич, Тирнанич, Марьянович, Бек, Вуядинович, Секулич
Шүүгч: Техада (Уругвай)
VI.14. Монтевидео, “Парке Сентраль”, 20000 үзэгч
Боливи-Югослав 0:4
Гоол: Бек 60, 67, Марьянович 65, Вуядинович 85
Боливи: Бермудес, Дурандаль, Чаваррия, Арготе, Лара, Бальдеррама, Гомес, Бустаманте, Мендес, Альборта, Фернандес
Югослав: Якшич, Ивкович, Михайлович, Арсениевич, Стеванович, Деокич, Тирнанич, Марьянович, Бек, Вуядинович, Найданович
Шүүгч: Маттеуччи (Уругвай)
VI.17. Монтевидео, “Парке Сентраль”, 20000 үзэгч
Бразил-Боливи 4:0
Гоол: Модерато 37, 73, Прегиньо 67, 83
Бразил: Веллозо, Зе Луис, Италия, Эрмогенес, Фаусто, Фернандо, Бенедито, Руссиньо, Карвальо Лейте, Прегиньо, Модерато
Боливи: Бермудес, Дурандаль, Чаварриа, Сайнс, Лара, Бальдеррама, Фернандес, Ортис, Бустаманте, Мендес, Альборта
Шүүгч: Бальве (Франц)
VI.20. Монтевидео, “Сентенарио”, 12000 үзэгч
    Хо    Тэ    Хд    Б/Х    Байр
Бразил    1    0    1    5-2    II
Боливи    0    0    2    0-8    III
Югослав    2    0    0    6-1    I

С ХЭСЭГ

Перу-Румын 1:3
Гоол: Соуса-Феррейра 75-Станчу 1, 89, Барбу 78
Перу: Вальдивьесо, де лас Касас, Сория, Галиндо, Гарсия, Валле, Лорес, Вильянуэва, Денегри, Нейра (Нуэ 80), Соуса-Феррейра
Румын: Лэпушняну, Бюргер, Штайнер, Айсенбайсер, Фогль, Рафинши, Ковач, Дешу, Ветцер, Станчу, Барбу
Улаан хуудас: Галиндо 56
Шүүгч: Варнкен (Чили)
VI.14. Монтевидео, “Покитос”, 300 үзэгч
Уругвай-Перу 1:0
Гоол: Кастро 60
Уругвай: Бальестеро, Техера, Насасси, Андраде, Фернандес, Хестидо, Урдинаран, Кастро, Петроне, Сеа, Ириарте
Перу: Пардон, Де лас Касас, Макильон, Галиндо, Астенго, Лорес, Вильянуэва, Денегри, Лавалье, Нейра, Соуса-Феррейра
Шүүгч: Лангенус (Бельги)
VI.18. Монтевидео, “Сентенарио”, 85000 үзэгч
Уругвай-Румын 4:0
Гоол: Дорадо 7, Скароне 24, Ансельмо 30, Сеа 35
Уругвай: Баллистеро, Мачерон, Насасси, Андраде, Фернандес, Хестидо, Дорадо, Скароне, Ансельмо, Сеа, Ириарте
Румын: Лэпушняну, Бюргер, Чако, Айсенбассер, Фогль, Робе, Ковач, Дешу, Ветцер, Рафиниши, Барбу
Шүүгч: Реже (Бразил)
VI.21. Монтевидео, “Сентенарио”, 80000 үзэгч
    Хо    Тэ    Хд    Б/Х    Байр
Уругвай    2    0    0    5-0    I
Перу    0    0    2    1-4    III
Румын    1    0    1    3-5    II

D ХЭСЭГ

АНУ-Бельги 3:0
Гоол: Макги 23, 38, Пэйтноуд 68
АНУ: Дуглас, Вуд, Мурхауз, Галлахер, Трейси, Браун, Гонсалвес, Флори, Пэйтноуд, Олд, Макги
Бельги: Бажу, Наувенс, Хоэйдонкс, де Клер, Хеллеманс, Ф.Брен, Дидденс, Ворхоф, Адамс, Мушал, Версейп
Шүүгч: Масиас (Аргентин)
VI.13. Монтевидео, “Парке Сентрал”, 15000 үзэгч
Парагвай-АНУ 0:3
Гоол: Пэйтноуд 10, 15, 50
Парагвай: Денис, Ольмедо, Миракка, Эчеверри, Диас, Агирре, Несси, Домингес, Гонсалес, Бенитес Касерес, Варгас Пенья
США: Дуглас, Вуд, Мурхауз, Галлахер, Трейси, Браун, Гонсалвес, Флори, Пэйтноуд, Олд, Макги
Шүүгч: Масиас (Аргентин)
VI.17. Монтевидео, “Парке Сентрал”, 20000 үзэгч
Парагвай-Бельги 1:0
Гоол: Варгас Пенья 40
Парагвай: П.Бенитес, Ольмедо, Флорес, С.Бенитес, Диас, Гарсете, Несси, Ромеро, Гонсалес, Бенитес Касерес, Варгас Пенья
Бельги: Бажу, де Декенс, Хоэйдонкс, Мушал, Хеллеманс, Ф.Брен, Дидденс, Наувенс, Адамс, Дельбек, Версейп
Шүүгч: Вальярино (Уругвай)
VI.20. Монтевидео, “Сентенарио”, 12000 үзэгч
    Хо    Тэ    Хд    Б/Х    Байр
АНУ    2    0    0    6-0    I
Бельги    0    0    2    0-4    III
Парагвай    1     0    1    1-3    II

ХАГАС ШИГШЭЭ ТОГЛОЛТ

Аргентин-АНУ 6:1
Гоол: Монти 20, Скопельи 56, Стабиле 69, 87, Пейселье 80, 85-Браун 89
Аргентин: Ботассо, Делья Торре, Патерностер, Х.Эваристо, Монти, Орландини, Пейселье, Скопельи, Стабиле, Феррейра, М.Эваристо
АНУ: Дуглас, Вуд, Мурхауз, Галлахер, Трейси, Браун, Гонсалвес, Флори, Пэйтноуд, Олд, Макги
Шүүгч: Лангенус (Бельги)
VI.26. Монтевидео, “Сентенарио”, 50000 үзэгч
Уругвай-Югослав 6:1
Гоол: Сеа 18, 67, 72, Ансельмо 20, 31, Ириарте 61-Вуядинович 4
Уругвай: Бальестеро, Машерони, Насасси, Андраде, Фернандес, Хестидо, Дорадо, Скароне, Ансельмо, Сеа, Ириарте
Югослав: Якшич, Ивкович, Михайлович, Арсениевич, Стеванович, Жекич, Тирнанич, Марьянович, Бек, Вуядинович, Секулич
Шүүгч: Реже (Бразил)
VI.27. Монтевидео, “Сентенарио”, 55000 үзэгч

ШИГШЭЭ ТОГЛОЛТ

Уругвай-Аргентин 4:2
Гоол: Дорадо 12, Сеа 57, Ириарте 68, Кастро 89-Пейселье 20, Стабиле 37
Уругвай: Бальестеро, Машерони, Насасси, Андраде, Фернандес, Хестидо, Дорадо, Скароне, Кастро, Сеа, Ириарте




Аргентин: Ботассо, Делья Торре, Патерностер, Х.Эваристо, Монти, Арико Суарес, Пейселье, Варальо, Стабиле, Феррейра, М.Эваристо
Шүүгч: Лангенус (Бельги)
VI.30. Монтевидео, “Сентенарио”, 60000 үзэгч

”  руу хөтөлнө-

Хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн гайхамшигт  спорт бол хөлбөмбөг гэдэгтэй хэн ч маргахгүй биз ээ.  Тэрбумаар тоологдох үзэгч хөгжөөн дэмжигч, үнэнч фэнүүд, хэдэн зуун саяар тоологдох  үе үеийн ширэн бөмбөгийн мастерууд, цагийг эзлэн төрсөн домогт одууд төдийгүй бөмбөг өшиглөн гоол оруулбал энэ хорвоо дээр хамгийн аз жаргалтай хүн шиг өөрийгөө төсөөлж буй өнчин хүүхдүүд ч  хөлбөмбөгийн  халуун ам бүлийн бүрэн эрхэт гишүүн нь болохоор хөлбөмбөг “ТОМ” байх нь аргагүй ээ.

Хэзээ ч дахин давтагдахгүй бас мартагдахгүй  уран гоё тоглолт, уралдаан тэмцээний оргил нь дөрвөн жил тутам болдог хөлбөмбөгийн дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээн. Уг нь албан ёсоороо бол “ФИФА-ийн Дэлхийн цом” буюу FIFA World Cup  гэдэг ч бүгд л дэлхийн аварга гээд хэлээд, нэрлээд сурчихсан билээ. Нээрээ ч дэлхийн цомын аварга гэснээс ДЭЛХИЙН АВАРГА гэдэг нь хамаагүй хүчтэй, хүндэтгэлтэй , чанга тод  сонсогдох болохоор ингэж нэрлэхээс ч яахав.

Энэ жил 19 дэх удаагийн ДАШТ  зургадугаар сарын 11-нээс долдугаар сарын 11-нд ӨАБНУ-д явагдана. Өмнө нь Өмнөд болон Хойд Америк, Европ, Ази тивд айлчилсан хөлбөмбөгийн ДАШТ маань анх удаагаа Африк тивд зочлох гэж буйгаараа онцлог.

“South Africa-2010” эхлэхэд ганцхан сар үлдлээ.  Хөлбөмбөгийн хорхойтнууд, хөгжөөн дэмжигчдийн болон уншигч авхай Та бүхэндээ “Таван цагариг” сонин, “Таван цагариг-Америкт” сэтгүүл(www.argamag.com/sport ), “Аргамаг инк”, “Замдаан” сэтгүүл(www.zamdaan.com ), “Даяар Монгол” сонин(www.dayarmongol.com ), “Мэдээлэл”(www.medeelel.com ), “Орлоо” (www.orloo.com)   вэб сайтууд хамтран “ World Cup 2010” буланг нээж байна.

Манай булангийн мэдээллийн спонсор нь  “G-MOBILE” корпораци. (www.g-mobile.mn). Үндэсний маань шилдэг компанийн нэг G Mobile   гадаадад амьдардаг монголчууддаа зориулан олон арван сэтгэлд шингэсэн үйлчилгээ явуулдгийг бид мэднэ. Тэгвэл энэ удаа хөлбөмбөгийн хорхойтнуудаа “Жи Мобайл” маань Африкийн сафари хөтөч нь болж байна. “Жи Мобайл” спортод, хөлбөмбөгт “хандарч” байгаа нь ганц энэ биш. АНУ-ын Баруун эрэг хавь буюу Бэй Аэриагийн Монголчуудын хөлбөмбөгийн тэмцээний гурван удаагийн аварга “Таван цагариг” багийг бас ивээн тэтгэдэг билээ.

“World Cup  2010” буланг маань хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийг дуустал Таныг алаг бөмбөгтэй холбоотой , “Африк-2010” –тай холбоотой бүхий л мэдээ, мэдээллээр хангах төдийгүй, ДАШТ-ий үүх, түүхийг танилцуулж, хөлбөмбөгийн ДАШТ-д зориулсан тааврын уралдааныш явуулна.

За ингээд “ G-Mobile”-аар “газарчлуулаад”  “Хар тивээр” хөлбөмбөгийн жимээр аялацгаая.

Jabulani

Adidas Jabulani   нь 2010 оны хөлбөмбөгийн ДАШТ-ий албан ёсны бөмбөгийн нэр юм. Энэхүү бөмбөгийг 2009 оны 12 дугаар сарын 4-нд ӨАБНУ-ын Кэйптаун хотод болсон ДАШТ-ий сугалааны ёслолын ажиллагааны үеэр олон нийтэд энх танилцуулсан билээ.

Jabulani  гэдэг нь африкийн зулу хэлээр баярлах, цэнгэх үг ажээ.

“Adidas Jabulani” нь Grip n Groove хэмээх цоо шинэ технологоор хийгдсэн бөгөөд мэргэжилтнүүд уг бөмбөгийг цаг агаарын ямар ч нөхцөлд тохиромжтой, хөөрөхдөө тогтвортой гэх мэт олон давуу талтайг нотолж байгаа юм.

Тус бөмбөг эь цагаан дээр сууриласан африк стильтэй дөрвөн гурвалжин хээтэй бөгөөд нийтдээ 11 өнгө багтсан байна. Энэ 11 өнгө нь хөлбөмбөгийн нэг баг 11 тоглогчтой байдгийг төдийгүй  Өмнөд Африк 11 томоохон овогтой, бас 11 албан ёсны хэлтэйг бэлгэджээ.

ДАШТ-ий аваргын төлөө тоглох хоёр баг шар хээтэй бөмбөгөөр тоглох ба уг бөмбөгийн нэр бас арай өөр Jo’ bulani  байх юм. Финалын тоглолт болох  Йоханнесбург нь “Алтан хот” , Jo’burg хэмээхн олонтаа нэрлэгддэгээс ийм нэр үүсчээ.

Ц.Энхтүвшин (“Таван цагариг”)

БНХАУ-ын Бээжин хотноо болсон буудлага спортын Дэлхийн цомын тэмцээн дөрөвдүгээр сарын 25-нд өндөрлөлөө. Манайхны гол найдвар бол эмэгтэйчүүдийн гар бууны төрөл. “Бээжин-2008” олимпийн наадмаас мөнгөн медаль хүртсэн О.Гүндэгмаа маань олимпийн дараа үрийн зулай үнэрлэж, их спортоосоо түр “чөлөө” аваад байсан билээ. Гүндгээ Бээжингийн олимпоос хойш анх удаагаа томоохон тэмцээний “галын шугаманд” гарлаа.

            Хийн гар бууны эмэгтэйчүүдийн 10 метрийн төрөлд нийт 72 “мэргэн бууч” цэцээ сорьсноос олимпийн аварга , БНХАУ-ын тамирчин Гуо Вэн Жун алтан медаль зүүлээ. Манайхнаас Т.Баярцэцэг 15, О.Гүндэгмаа 24, Ц.Мөнхзул 39 дүгээр байрт тус тус шалгарлаа.

25 метрийн спорт гар бууны төрөлд Болгарын Мария Гроздева, Хятадын Гуо Вэн Жу, Гүржийн Нино Салуквазе, Сербийн Ясна Секарич, Беларусийн Виктория Чайка нарын “галын шугаманд” олон жил тогтмол, дээгүүр өрсөлддөг тамирчид бүгд оролцсон бөгөөд  манай Ц.Мөнхзул финалд шалгарч улмаар 5 дугаар байрыг  784,9(584+200,9) оноогоор  эзлэв. Гроздева дөрөв, олимпийн аварга Гуо Вэн Жу зургаа, Салуквазе наймдугаар байр тус тус эзэлж,  Секарич, Чайка нар финалын наймд багтаагүй гэхээр Мөнхзулын амжилтыг бас чамлахааргүй. О.Гүндэгмаа (578)13 дугаар, Т.Баярцэцэг(569)32 дугаар байрыг мөн эзэллээ.

Энэ төрөлд нийтдээ 65 тамирчин оролцсоноос Монгол Улсын гавьяат тамирчин, Германы иргэн Доржсүрэнгийн Мөнхбаяр маань 787,0 (583 +204) оноогоор алтан медаль хүртлээ. Энэ нь Мөөгийгийн Дэлхийн цомын цувралаас авч буй найм дахь алтан медаль нь юм.

            Монгол болон Германы нэрийн өмнөөс Мөнхбаяр маань  20 гаруй жил буудахдаа Олимпийн хошой хүрэл, Дэлхийн хошой алт, ДАШТ-ий багийн хүрэл, Дэлхийн цомын шигшээ тэмцээний 1 алт, 3 мөнгө, 2 хүрэл, Дэлхийн цомын цувралын 8 алт, 2 мөнгө, 4 хүрэл, Ази тивийн аварга шалгаруулах тэмцээний хошой алт, 1 мөнгө, 1 хүрэл, Азийн спортын наадмын мөнгө, Европын аварга шалгаруулах тэмцээний хошой мөнгө, 1 хүрэл медаль хүртээд байна.

            Дэлхийн цомын урт бууны 50 метрийн  гурван байрлалаас буудах дасгалд 58 тамирчнаас манай О. Янжинлхам 37, П.Энхзаяа 39 дүгээр байр, эрэгтэйчүүдийн 50 метрт Б.Бишрэл  48 тамирчнаас 45 дугаарт, хийн урт бууны 10 метрийн дасгалд  69 тамирчин оролцсоноос О.Янжинлхам 30, Ч.Нарантуяа 37, Г.Нандинзаяа 51 дүгээр байрт, эрэгтэйчүүдийн дасгалд 61 мэргэн буучдаас Б.Бишрэл 27, Н.Баяраа 43 дугаар байрт тус тус орсон байна.

            Мөн Э.Даваахүү хийн гар бууны эрэгтэйчүүдийн 50 метрт 60 тамирчнаас 47-д, 25 метрт 69 тамирчнаас 22 дугаар байрт шалгарчээ.

            Энэ жил манай “мэргэн буучдыг” тавдугаар сарын 22-31-нд АНУ-ын Форт Беннинг, зургадугаар сарын 26-наас долдугаар сарын 4-нд Сербид болох Дэлхийн цомын цувралууд, долдугаар сарын 29-нөөс наймдугаар сарын 11-нд Германы Мюнхен хотноо болох дөрвөн жил тутам явагддаг Дэлхийн аварга шалгаруулах 50 дахь удаагийн тэмцээн, арваннэгдүгээр сарын 11-20-нд БНХАУ-ын Гуанжоуд болох Азийн спортын 16 дугаар наадам гээд томоохон уралдаан тэмцээн хүлээж байгаа билээ.

Ц.Энхтүвшин (“Таван цагариг”)